Uruğ

Uruğ — 1) ösimliklarda (semen) — urugli ösimliklar generativ organi, nihol hosil qiliş, tarqaliş va taşqi noqulay şaroitlardan muhofaza qiliş funksiyalarini bajaradi; odatda, uruğlangandan keyin uruğkurtakdan rivojlanadi; ba'zan uruğlanmasdan ham rivojlanişi mumkin (q. Apomiksis, Partenogenez). U. murtak (embrion), pust (krbiq) va köpinça zaxira oziq moddalar (endosperm, perisperm) dan iborat. Ba'zan U. da bir neça murtak bölişi mumkin. Murtak zaxira oziq moddalar hisobiga rivojlanadi; bu moddalar endosperm va perispermda töplanişi mumkin. Endosperm va perisperm bölmagan uruğlarda zaxira oziq moddalar (oqsil, yoğ, kraxmal, qand, vitaminlar va b.) uruğ pallalarda töplanadi. U. qobiği uruğkurtak devoridan hosil böladi. Ba'zi ösimliklar U.ining qobiği taşqi (etli, sersuv) va içki (qattiq, quruq); boşqa ösimliklarniki qattiq, qalin yoki yupqa böladi. U. ning kattaligi va oğirligi har xil; mas, orxideyalarda çang kattaligida, palmalarda juda yirik. Bitta mevada bittadan bir neça ming, hatto mln.gaça U. bölişi; bitta ösimlik (ayniqsa, begona ötlar) minglab U. berişi mumkin. Har xil ösimliklar U.ining unib çiqiş muddati turliça bölib, bu U.ning saklaniş şaroitiga boğliq. Tarixiy rivojlaniş jarayonida U. ösimliklarning quruklik muxitiga moslanişi natijasida paydo bölgan. U. oziq-ovqat sifatida işlatiladi. U.dan un, moy, kraxmal, böyovçi va dorivor moddalar olinadi. Köpçilik ösimliklar U.i yoki uni mol va parrandalarga yem sifatida beriladi. Ğöza U.i (çigiti) tolalari (paxtasi) töqimaçilik sanoatining asosiy xom aşyosi; 2) odam va hayvonlarda U. — uruğ suyuqligi, ya'ni syaye/şedan iborat.