Valyuta
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31–32-b. — ziyouz.com
Valyuta (ital. valuta, lot. valere — qadrlanmoq, qiymat) — 1) mamlakatning pul birligi va uning turi (oltin, kumuş, qoğoz); 2) çet mamlakatlarning xalqaro muomalada qöllanuvçi pullari, şuningdek şu mamlakatlarning pul birligida ifodalangan va xalqaro hisobkitoblarda foydalaniladigan kredit va tölov hujjatlari (veksellar, çeklar, banknotlar va b.).
19-a.gaça köpçilik mamlakatlarda kumuş V. yoki bimetalizm pul tizimi keig tarkalgan edi. 19-a.dan boşlab, avvalo Angliyada, söng b. mamlakatlarda oltin V. köllanila boşladi. 20-a.ning 70-y. laridan boşlab, qoğoz V., ya'ni oltin va kumuşga almaştirilmaydigan banknot va qoğoz pullar xarakterlidir. Ular inflyatsiyaga uçrab turadi, qadrsizlanadi, natijada davlat tomonidan devalvatsiya tadbirlari ötkaziladi (q. Valyuta kursi). Kursi barqaror V.lar qadri baland V.lar deyiladi. V.lar erkin almaştiriladigan (har qanday çet el valyutasiga çeklanmagan miqdorda almaştiriladi, har qanday mamlakatga erkin ötkaziladi), qisman almaştiriladigan (V. almaşuvi u yoki bu egalar, u yoki bu V. harakatlari b-n çegaralanadi), almaştirilmaydigan (bir mamlakat doirasida amal qiladigan) turlarga bölinadi. Xalqaro tölov muomalasi erkin almaştiriladigan yoki Xalqaro valyuta fondi belgilagan kurs böyiça erkin almaştiriladigan V. b-n bajariladi. Xalqaro valyuta fondi AQŞ dollari, Kanada dollari, Yevropa Ittifoqiga a'zo mamlakatlar V.lari, Şveysariya franki, Şvetsiya, Yaponiya va b. bir qator davlatlarning V.larini har qanday mamlakatlar V.siga erkin almaştiriladigan V.ga kiritadi.
Özbekistan Respublikasi milliy V. birligi — söm 1994 y. 1 iyuldan muomalaga kiritilgan.
Eson Egamov.
Q.: Valyuta kursi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАЛЮТА (итал. valuta, лот. valere — қадрланмоқ, қиймат) — 1) мамлакатнинг пул бирлиги ва унинг тури (олтин, кумуш, қоғоз); 2) чет мамлакатларнинг халқаро муомалада қўлланувчи пуллари, шунингдек шу мамлакатларнинг пул бирлигида ифодаланган ва халқаро ҳисобкитобларда фойдаланиладиган кредит ва тўлов ҳужжатлари (векселлар, чеклар, банкнотлар ва б.).
19-а.гача кўпчилик мамлакатларда кумуш В. ёки биметализм пул тизими кеиг таркалган эди. 19-а.дан бошлаб, аввало Англияда, сўнг б. мамлакатларда олтин В. кўлланила бошлади. 20-а.нинг 70-й. ларидан бошлаб, қоғоз В., яъни олтин ва кумушга алмаштирилмайдиган банкнот ва қоғоз пуллар характерлидир. Улар инфляцияга учраб туради, қадрсизланади, натижада давлат томонидан девальвация тадбирлари ўтказилади (қ. Валюта курсы). Курси барқарор В.лар қадри баланд В.лар дейилади. В.лар эркин алмаштириладиган (ҳар қандай чет эл валютасига чекланмаган миқдорда алмаштирилади, ҳар қандай мамлакатга эркин ўтказилади), қисман алмаштириладиган (В. алмашуви у ёки бу эгалар, у ёки бу В. ҳаракатлари б-н чегараланади), алмаштирилмайдиган (бир мамлакат доирасида амал қиладиган) турларга бўлинади. Халқаро тўлов муомаласи эркин алмаштириладиган ёки Халқаро валюта фонды белгилаган курс бўйича эркин алмаштириладиган В. б-н бажарилади. Халқаро валюта фонди АҚШ доллари, Канада доллари, Европа Иттифоқига аъзо мамлакатлар В.лари, Швейцария франки, Швеция, Япония ва б. бир қатор давлатларнинг В.ларини ҳар қандай мамлакатлар В.сига эркин алмаштириладиган В.га киритади.
Ўзбекистан Республикаси миллий В. бирлиги — сўм 1994 й. 1 июлдан муомалага киритилган.
Эсон Эгамов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.