Vannalar

Vannalar — gigiyena va davolaş-profilaktika maqsadida qöllaniladigan muolajalar. Suv (q. Suv bilap davolaş), balçiq (q. Balçiq bipan davolaş), qum (q. Qumga tuşiş), havo (q. Havo va quyoş vannalari) vannalari böladi. Köproqumumiy V. qöllaniladi. Oddiy suv vannasida badanni suvga kömib yotiladi. Suv haroratiga qarab sovuq (22» gaça), iliq (33-36°), issiq (37-39°), qaynoq V.; tarkibiga köra çuçuk suvli, tabiiy mineral suvli V., tabiiy va sun'iy yöl b-n tayyorlangan gazli (karbonat angidridli, kislorodli, azotli), mineralli (karbonat angidridli, vodorod sulfidli, radonli, yodbromli, yana q. Balneoterapiya), dorili (mas., xantalli, kraxmalli va h.k.), şuningdek xuşböy (ignabargli daraxt ekstrati solingan) V.dan foydalaniladi. V. vaqtiga köra qisqa muddat (1—5 min.), odatdagi (10—15 min.) va uzoq muddatli (30 min. —1 soat) böladi. Vanna qabul qilinganda nerv sistemasi analizatorlarining teridagi periferik retseptorlariga t-ra. mexanik va kimyoviy omillar ta'sir körsatadi. V., odatda, massaj, elektr bilan davolaş va b. davo muolajalari b-n birga qöllaniladi. Gigiyenik V.ni uy şaroitida ham qiliş mumkin. U terining fiziologik faoliyatini kuçaytiradi, jumladan ter va yoğ bezlarining işini, terining nafas olişini, moddalar almaşinuvini yaxşilaydi. Gigiyenik V. haftada 1—2 marta 20—30 min. dan qabul qilinadi. Davo V.i, odatda, mustaqil davo usuli bölmay, balki bemorni umumiy davolaş tizimiga kiradi. Davo V. oddiy V. kabi qabul qilinadi. Suvga butun badan kömilib turadi, boş, böyin, yurak sohasi oçiq qoladi. Mahalliy V. köpinça qöl yoki oyoqqa buyuriladi, uni ötirib qabul qilinadi. Davo V.ining muddati suvning tarkibiga qarab belgilanadi. V.ning asosiy ta'sir etuvçi omillari nisbatini özgartirib, har xil miqdordagi suvdan foydalanib (umumiy, mahalliy V.) t-rasi va muddatini turliça olib, organizmga qözğatuvçi va tonusni oşiruvçi yoki tinçlantiruvçi ta'sir körsatiş, moddalar almaşinuvini kuçaytiriş yoki susaytiriş mumkin. Sovuq va salqin suvli V. organizm tonusini oşirib, yurak-tomir hamda nerv sistemasini qözğatadi, moddalar almaşinuvini kuçaytiradi. Iliq suvli V. oğriqni kamaytiradi, muskullarni böşaştiradi, asabni tinçlantirib, uyquni yaxşilaydi. Issiq suvli V. ter çiqişi va moddalar almaşinuvini kuçaytiradi. Dorili V.ni köpinça uy şaroitida ham qöllaş mumkin. Ötirib qabul qilinadigan V.ni qabul qilişda şunga möljallangan maxsus vannadan yoki uy şaroitida çuqur toğoradan foydalaniladi.

V.ni mutaxassis şifokor tavsiyasiga köra qabul qiliş lozim, aks holda davo köngildagidek natija bermasligi mumkin. Bolalarga davo V. buyurilganda bolalar organizmining anatomik-fiziologik xususiyatlarini, şuningdek ularning hali bir qator a'zo va sistemalari funksional yetilmaga-nini. issiqqa ta'sirçanlikning mukammallaşmaganini nazarda tutiş lozim. Bolalar badani issiq-sovuqni juda tez sezadi, şuning uçun V.ga tu-şirişda alohida e'tibor talab eti-ladi. Davo V. qabul qilinadigan kuni toliqmaslik, vannadan keyin yotib dam oliş tavsiya etiladi. V.ni kun orala-tib yoki şifokor tavsiya etgan kunlar-dagina oliş kerak. Umumiy davo V.ni nahorga va ovqatdan keyin bir oz vaqt ötmasdan qabul qiliş yaramaydi, so-vuq paytlarda vaina qabul qilingandan keyin şamollab qolmaslik uçun qalinroq kiyinib oliş lozim.

I Karim Yöldoşev.