Xitoy
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145-b. — ziyouz.com
Xitoy XITOY, qtoy, kidan — turkiy uruğlardan biri. Ularning ajdodlari qad. kidanlar bölgan (q. Kidonlar). 11-a. ga kelib ularning Şim. Xitoydagi davlati tugatilgaç, bir qismi Örta Osiyoga köçib ötgan. Manbalarda ularni qoraX. deb ataşgan (q. Qoraxitoylar). 16-a. da X.larning bir qismi Şayboniyxon qöşinlari tarkibiga kirgan. 17-a.da X.larning katta guruhi kipçoqlar bilan birgaliqda X.qipçoqlar qabilaviy ittifoqini tuzganlar va Urta Zarafşon vohasiga köçib ötganlar. Bu qabilaviy ittifoq 19-a.ning örtalarigaça davlatning siyosiy hayotida muhim örin tutib kelgan. X.lar 3 katta uruqqa bölingan: qanjiğaliX., qöştamğaliX. va ötarçi. 19-a.ning 70-y.larida Samarqand viloyatida yaşovçi Xlar 45 ming kişini taşkil qilgan. X.lar Buxoro, Xorazm viloyatlarida ham yaşaganlar. X.lar qozoq, qirğiz, qoraqalpoq, boşqird va b. turkiy xalqlar tarkibiga kirgan.
Ad.: Şaniyazov K., K etniçeskoy istorii uzbekskogo naroda, T., 1977.
Q.: Kidonlar, Qoraxitoylar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХИТОЙ, қтой, кидан — туркий уруғлардан бири. Уларнинг аждодлари қад. киданлар бўлган (қ. Кидонлар). 11-а. га келиб уларнинг Шим. Хитойдаги давлати тугатилгач, бир қисми Ўрта Осиёга кўчиб ўтган. Манбаларда уларни қораХ. деб аташган (қ. Қорахитойлар). 16-а. да Х.ларнинг бир қисми Шайбонийхон қўшинлари таркибига кирган. 17-а.да Х.ларнинг катта гуруҳи кипчоқлар билан биргалиқда Х.қипчоқлар қабилавий иттифоқини тузганлар ва Урта Зарафшон воҳасига кўчиб ўтганлар. Бу қабилавий иттифоқ 19-а.нинг ўрталаригача давлатнинг сиёсий ҳаётида муҳим ўрин тутиб келган. Х.лар 3 катта уруққа бўлинган: қанжиғалиХ., қўштамғалиХ. ва ўтарчи. 19-а.нинг 70-й.ларида Самарқанд вилоятида яшовчи Хлар 45 минг кишини ташкил қилган. Х.лар Бухоро, Хоразм вилоятларида ҳам яшаганлар. Х.лар қозоқ, қирғиз, қорақалпоқ, бошқирд ва б. туркий халқлар таркибига кирган.
Ад.: Шаниязов К., К этнической истории узбекского народа, Т., 1977.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.