Xudo

Xudo — diniy siğiniş va e'tiqod qilişning obyekti sifatida namoyon böladigan ilohiy kuç; azaliylik va abadiylik, yaratuvçilik timsoli. Har bir dinda X. butun olamni yaratuvçi sifatida e'tirof etiladi. X. turli ta'limotlarda turliça talqin qilinadi. Qad. diniy e'tiqodlarda X.larga siğiniş bölmay, jonsiz narsalarga, jon va ruhga, hayvon va usimliklarga topinilgan (q. Animizm, Fetişizm, Totemizm). Şarqda keng tarqalgan panteistik qaraşlarda (q. Panteizm) X. tabiatning özida, X. va tabiat bir butunlikni taşkil etadi deb qaralgan. Zarduştiylikda ikki X. — yoruğlik, yaxşilik X.si Ahuramazda va qoronğulik, yomonlik X.si Anxramaynu (Axriman) bir-biriga qaramaqarşi qöyilgan. Qad. Şarq dinlarida va b. politeistik (q. Politeizm) dinlarda juda köp X.larga e'tiqod kilinib, ulardan biri boş X., qolganlari ikkinçi darajali X.lar hisoblangan. Bunga yunon mifologiyasidagi X.lar iyerarxiyasi misol böla oladi. Monoteistik dinlarda (q. Monoteizm) bitta X.ga siğinilgan. Buddizma^ dastlab X.larga siğiniş inkor etilgan bölsada, keyinçalik Buddanint özi X. deb tanilgan, bu dinda u bilan birga boşqa X.lar ham bor. Hinduiylikdya asosiy X.lar — Vişnu va Şiva. Iudaizmdagi X. — Yahva dastlab qabila X.si va mahalliy X. bölgan, qad. yahudiilarning birlaşişi va Yahudiy podşoliginij taşkil etilişi bilan hamma yahudiylarning X.siga, keyinçalik esa qudratli, yagona X.ga aylangan. Xristianlikda X. mohiyatan yagona, lekin 3 qiyofada (otaxudo, öğilxudo, muqaddas ruhxudo) namoyon böladi. Islom dinida yagona va qudratli X. — Allohta e'tiqod qilinadi. Unga e'tiqod qiliş bu dinning asosiy aqidasi. X.ga e'tiqod qiliş, X.dan qörqiş har qanday dinga xos.