Yasol
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 98-b. — ziyouz.com
Yasol (turkiyça yasa — safga tiziş) — Şarq mamlakatlari, xususan, Örta Osiyoda qöşinning harbiy safar hamda jang maydonida egallagan jangovar tartibi. Tarixiy ma'lumotlarning şahodat berişiça, har bir harbiy qism va bölinmalarning Ya.dagi doimiy örinlari oldindan belgilab qöyilgan. Ya.dagi qat'iy tartibintizomni heç kim özboşimçalik bilan buziş huquqiga ega bölmagan. Vaqt ötişi bilan Ya. ham takomillaştirilgan, uning guzilmasi murakkab tus olgan. Ikkinçi Turk xoqonligi ijtimoiy, siyosiy, madaniy turmuş tarzini aks ettiruvçi qadimiy turkiy run bitiklaridan xoqonlik qöşinining Ya.i quyidagi tarzda bölganligini, ya'ni u, asosan, yelma, qaraku (avanpost, soqçi guruh), yizak, ilki su (avangard, ilğor qism), öng (öng qanot) va söl (çap qanot) qismlardan iboratligini ilğab oliş mumkin. Qöşin markazi va aryergardining mavjud bölganligi, ularning qanday nomlanganligi haqida biron fikr aytiş muşkul.
Markazda yadak (piyodalar), öqçi (kamonkaşlar) va yörtuğ (oğir qurolli suvoriylar) joylaşgan. Mazkur Ya. an'anaviy 5 qismdan taşkil topgan jangovar tartibning tipik namunasi hisoblanadi.
Amir Temur jahon harbiy san'ati tarixida birinçi bölib janggohda qöşinni 7 bölakka taqsimlagan holda joylaştirişni joriy qilgan (q. Jangovar tartib, Temuriylar harbiy san'ati).
Q.: Jangovar tartib, Temuriylar harbiy san'ati
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯСОЛ (туркийча яса — сафга тизиш) — Шарқ мамлакатлари, хусусан, Ўрта Осиёда қўшиннинг ҳарбий сафар ҳамда жанг майдонида эгаллаган жанговар тартиби. Тарихий маълумотларнинг шаҳодат беришича, ҳар бир ҳарбий қисм ва бўлинмаларнинг Я.даги доимий ўринлари олдиндан белгилаб қўйилган. Я.даги қатъий тартибинтизомни ҳеч ким ўзбошимчалик билан бузиш ҳуқуқига эга бўлмаган. Вақт ўтиши билан Я. ҳам такомиллаштирилган, унинг гузилмаси мураккаб тус олган. Иккинчи Турк хоқонлиги ижтимоий, сиёсий, маданий турмуш тарзини акс эттирувчи қадимий туркий рун битикларидан хоқонлик қўшинининг Я.и қуйидаги тарзда бўлганлигини, яъни у, асосан, елма, қараку (аванпост, соқчи гуруҳ), йизак, илки су (авангард, илғор қисм), ўнг (ўнг қанот) ва сўл (чап қанот) қисмлардан иборатлигини илғаб олиш мумкин. Қўшин маркази ва арьергардининг мавжуд бўлганлиги, уларнинг қандай номланганлиги ҳақида бирон фикр айтиш мушкул.
Марказда ядак (пиёдалар), ўқчи (камонкашлар) ва йўртуғ (оғир қуролли суворийлар) жойлашган. Мазкур Я. анъанавий 5 қисмдан ташкил топган жанговар тартибнинг типик намунаси ҳисобланади.
Амир Темур жаҳон ҳарбий санъати тарихида биринчи бўлиб жанггоҳда қўшинни 7 бўлакка тақсимлаган ҳолда жойлаштиришни жорий қилган (қ. Жанговар тартиб, Темурийлар ҳарбий санъати).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.