Yilnoma
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6-b. — ziyouz.com
Yilnoma YILNOMA, solnoma — tarixiy asar. Y., odatda, tarixiy voqealarning bevosita iştirokçisi yoki guvohi bölgan qalam axli tomonidan yoziladi.
Y. muallifi muarrix (tarixçi) deb nomlangan. Y. yoziş Şarq mamlakatlarida qadimdan mavjud bölib, 8-a. dan boşlab hijriy yil hisobi tarixning boşlanişi sifatida qabul qilingan. Hijriy yil 2 xil usulda hisoblanadi. Oy kunlari asosida hisoblansa — «hijriy qamariy», quyoş kunlari asosida hisoblansa — «hijriy şamsiy» nomi b-n yuritiladi. Qamariy yil 354 kun, şamsiy yil 365 kundir (yana q. Kalendar). Bayon qilinayotgan voqea qaysi yilda sodir bölgani, ya'ni qamariy yil yoki şamsiy yil ekani Y.da ta'kidlanadi.
Arab va Eron Y. (solnoma)çilari arab yozuvi qabul qilingan vaqtdanoq voqealarning yilma-yil bayonini yoza boşlaganlar. 17—19-a. larda yaratilgan Y. larning mualliflari hukmron doiralarning faoliyatini, maqsad va manfaatlarini nazarda tutib iş körganlar. Tarixiy hujjatlarning moxiyati, sabablari, odatda, ilohiy kuçlarga boğlab izoxlangan. Y. lar uslub jihatdan har xil — ba'zilari tantanavor, ba'zilari soddaroq böladi. Mas, Boburning «Boburnoma», Mirxondning «Ravzat us-safo» («Soflik boği»), Abul-ğoziy Bahodirxonning «Şajarayi turk», «Şajarayi tarokima», Munis Xorazmiy va Ogahiynnng «Firdavs ul-iqbol» asarlari Y. ning eng yaxşi namunalaridir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙИЛНОМА, солнома — тарихий асар. Й., одатда, тарихий воқеаларнинг бевосита иштирокчиси ёки гувоҳи бўлган қалам ахли томонидан ёзилади.
Й. муаллифи муаррих (тарихчи) деб номланган. Й. ёзиш Шарқ мамлакатларида қадимдан мавжуд бўлиб, 8-а. дан бошлаб ҳижрий йил ҳисоби тарихнинг бошланиши сифатида қабул қилинган. Ҳижрий йил 2 хил усулда ҳисобланади. Ой кунлари асосида ҳисобланса — «ҳижрий қамарий», қуёш кунлари асосида ҳисобланса — «ҳижрий шамсий» номи б-н юритилади. Қамарий йил 354 кун, шамсий йил 365 кундир (яна қ. Календарь). Баён қилинаётган воқеа қайси йилда содир бўлгани, яъни қамарий йил ёки шамсий йил экани Й.да таъкидланади.
Араб ва Эрон Й. (солнома)чилари араб ёзуви қабул қилинган вақтданоқ воқеаларнинг йилма-йил баёнини ёза бошлаганлар. 17—19-а. ларда яратилган Й. ларнинг муаллифлари ҳукмрон доираларнинг фаолиятини, мақсад ва манфаатларини назарда тутиб иш кўрганлар. Тарихий ҳужжатларнинг мохияти, сабаблари, одатда, илоҳий кучларга боғлаб изохланган. Й. лар услуб жиҳатдан ҳар хил — баъзилари тантанавор, баъзилари соддароқ бўлади. Мас, Бобурнинг «Бобурнома», Мирхонднинг «Равзат ус-сафо» («Софлик боғи»), Абул-ғозий Баҳодирхоннинг «Шажарайи турк», «Шажарайи тарокима», Мунис Хоразмий ва Огаҳийнннг «Фирдавс ул-иқбол» асарлари Й. нинг энг яхши намуналаридир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.