Paiwan
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Paiwan — Tayvan janubidagi mahalliy til. U avstroneziya tillari oilasiga kiradi va Tayvanning milliy tillaridan biridir.
Tasnifi
13Paiwan avstroneziya tillari oilasiga mansub. U parafiletik formoza guruhiga kiradi va öz kiçik guruhida yagona til hisoblanadi. Ingliz tilidagi manbaga köra, paiwan tilida tayvanlik mahalliy paiwan xalqi birinçi til sifatida sözlaşadi, tarixan esa Tayvan janubidagi aksariyat odamlar uni ikkinçi til sifatida işlatgan.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Til Tayvanning janubida, asosan Pingdun va Taydun okruglarida, janubi-şarqiy qirğoq hududlarida tarqalgan. Unga qöşni bölgan puyuma va rukay tillari bilan uzoq vaqt aloqada bölgan. Ethnologue ma'lumotiga köra, sözlaşuvçilar soni 15 000 kişi. Maktabda öqitiladigan yirik tillar, jumladan şimoliy xitoy tili, tilni erkin biliş darajasiga ta'sir qiladi. Til yöqoliş xavfi ostida.
Xususiyatlari
13Rus tilidagi manbada paiwanning tört lahjasi sanaladi: şarqiy (Taydun), şimoliy (şimoliy Pingdun), markaziy (markaziy Pingdun) va ğarbiy (ğarbiy Pingdun). Lahjalar palatal tiş portlovçi undoşlarining taqdiriga qarab ikki guruhga bölinadi: janubi-şarqiy lahjalar ularni saqlaydi, şimoli-ğarbiy lahjalarda esa palatal tiş portlovçilar va tegişli velarizatsiyalangan tiş portlovçilar farqlanmaydi.
Ingliz tilidagi manbada esa aniq lahjalar yöq, deyiladi; Ferrell paiwan variantlarini A1, A2, B1, B2, B3 va B4 lahja zonalariga ajratgan, bu tasnif Çeng (2016) tomonidan tuzatilgan deb hisoblangan. Ferrellning 1982-yilgi luğati Kuɬaɬau (Kulalao) variantiga asoslangan.
Kulalao variantida 23–24 undoş va 4 unli bor. Paiwan boşqa köpgina formoza tillaridan farqli ravişda protoavstroneziya fonemalarining aksariyatini saqlagan, şu sababli qayta tiklaş işlarida muhim ahamiyatga ega. Şimoliy paiwanda palatal undoşlar yöqolgan, ammo bir neça konservativ sözlaşuvçilar ularni allofon sifatida saqlaydi. Yoş sözlaşuvçilar /ʎ/ ni köpinça [l] deb talaffuz qiladi.
Fe'llarda tört xil fokus mavjud: agent, obyekt (maqsad, patsiyent), referent (örin-payt, bilvosita töldiruvçi, manfaatdor) hamda vosita, sabab yoki asos. Fe'llarda ixtiyor darajasini ifodalovçi qöşimçalar işlatiladi: ki- va pa- (ixtiyoriy), -m- va si- (ixtiyor jihatidan noaniq), ma- va se- (ixtiyorsiz). Gapda uç boğlovçi şakl bor: a (tenglik), nua (egalik yoki qismlik) va tua (tenglik ham, egalik ham bölmagan munosabat).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Paiwan // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/180 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPaiwan. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/180
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/180
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.