Paleogen davri

+ Paleogen davri (yunonça «palaios» — qadimgi va «genos» — tuğiliş, kelib çiqiş) — Yer tarixidagi kaynozoy erasining birinçi geologik davri; şu davrda hosil bölgan toğ jinslari majmui paleogen sistemasi deb ataladi. Ingliz…

+ ## Bölinişi

+ Paleogen uç bölimga (epoxaga) ajratiladi: paleotsen, eotsen va oligotsen. Inglizça Vikipediyaga köra, paleotsen 66,0–56,0, eotsen 56,0–33,9, oligotsen esa 33,9–23,03 million yil oldingi vaqtni qamraydi. ÖzME'ga köra, böl…

+ ## Tektonika va paleogeografiya

+ ÖzME'ga köra, paleogenda yirik tektonik harakatlar sodir bölgan. Şimoliy va Janubiy Amerikaning ğarbida Kordilyera va And toğlarining kötarilişi davom etgan, ularning etaklarida qalin vulkanik va terrigen qatlamlar töpla…

+ ÖzME'ga köra, dengiz transgressiyasi eotsen oxirida eng yuqori darajaga yetgan: Şarqiy Yevropa platformasining janubi, Turon va Ğarbiy Sibir plitalari, Örta va Janubiy Yevropaning katta qismi suv ostida qolgan. Oligotsen…

+ ## Iqlim va hayot

+ Rusça Vikipediyaga köra, paleogen boşida iqlim bir tekis tropik bölgan, ikkinçi yarmida esa kontinentallaşib, qutblarda muz qoplamlari paydo bölgan. Inglizça Vikipediya bu özgarişlarni paleotsen-eotsen issiqlik çöqqisida…

+ Bör davri oxiridagi qiriliş tufayli dinozavrlar, dengiz sudralib yuruvçilari va uçuvçi kaltakesaklarning köpçiligi yöqolgan, bu esa boşqa jonzotlar uçun böş ekologik örinlarni oçib bergan. Paleogenda sut emizuvçilar kesk…

+ ## Yotqiziqlari va foydali qazilmalar

+ ÖzME'ga köra, dengiz havzalarida nummulit ohaktoşlari, platformalarda karbonatli gil, glaukonitli va kvarsli qum, opoka va trepel, okean tubida esa karbonatli gillar töplangan. Kontinental yotqiziqlar orasida kömirli çök…

+ ## Özbekistonda

+ ÖzME'ga köra, Özbekistonda paleogen yotqiziqlari Farğona, Surxon va Zarafşon vodiylarida, Hisor, Nurota, Zarafşon va Turkiston tizmalarining etaklarida, Ustyurt va Qizilqumda keng tarqalgan. Ular dolomit, ohaktoş, qumtoş…