Parvon viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Parvon (dariyça va puştuça: پروان) — Afğoniston markazidagi viloyat. U mamlakatdagi 34 viloyatdan biri bölib, ğarbda Bomiyon viloyati bilan çegaradoş.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi 329-yilda Iskandar Zulqarnayn Parvon aholi punktini özining «Kavkazdagi Aleksandriyasi» sifatida asos solgan. Hudud 792-yilda arab musulmonlari tomonidan zabt etilgan. 1221-yilda bu yerda Çingizxon boşçiligidagi möğullar bilan Jaloliddin Manguberdi boşçiligidagi Xorazmşohlar davlati örtasida jang bölgan; manbaga köra, möğullar mağlub bölgan. Kapisa podşoligi poytaxti Bagram şahri bölgan.
Ibn Battuta 1333-yilda bu hududga taşrif buyurgan va Parvonda amir Buruntoy bilan uçraşgani haqida yozgan. Keyinçalik hududni Temuriylar va Boburiylar boşqargan, 1747-yilda Ahmadşoh Durroniy uni Durroniylar imperiyasi tarkibiga kiritgan. 1840-yilda Birinçi ingliz-afğon uruşi davrida Parvonda yirik jang bölib, istiloçi inglizlar mağlub etilgan. Viloyatning zamonaviy tarixi 1937-yilda Jabal Saroj şahrida töqimaçilik fabrikasi qurilişi bilan boşlangan. Sovet-Afğon uruşida bu yerda eng şiddatli janglar bölgan, 1990-yillarda esa Tolibonga qarşi qattiq qarşilik körsatilgan.
2001-yil oxirida Tolibon hokimiyatdan çetlatilgaç, AQSh qurolli kuçlari Bagram aviabazasini nazoratga olib, undan Afğonistondagi asosiy bazalaridan biri sifatida foydalangan. Janubiy Koreya boşçiligidagi Viloyat tiklaş guruhi 2014-yilgaça rivojlaniş işlarida yordam bergan. 2021-yil avgustida viloyatni Tolibon egallagan.
Geografiyasi
13Viloyat Kobul viloyatidan şimolda, Baglon viloyatidan janubda, Panjşir va Kapisa viloyatlaridan ğarbda, Maydon-Vardak va Bomiyon viloyatlaridan şarqda joylaşgan. Ilgari viloyat tarkibiga kirgan Panjşir darasi 2004-yilda alohida hududga ajratilgan.
Viloyat 10 tumanga bölingan: Bagram, Ğorband, Jabal Ussaraj, Kohi Safi, Salang, Sayid Xel, Pars marmotlari (rus tilidagi Vikipediyada — Surki Parsa), Çaharikar, Şex Ali va Şinvari. Ma'muriy markaz — Imom Abu Hanifa şahri.
Aholisi
132020-yil ma'lumotiga köra, aholisi taxminan 751 ming kişi; köp millatli, asosan qişloq jamiyati. Materialda boşqa hisob ham keltirilgan: tumanlar böyiça taxminiy aholi 878 192 kişi.
Aholining 73 foizi qişloq tumanlarida, 27 foizi şaharlarda yaşaydi; erkaklar va ayollar taxminan teng. Etnik guruhlar: tojiklar, hazoralar, özbeklar, puştunlar, kuçilar va boşqa ozçiliklar. Asosiy tillar — fors (dari lahjasi) va puştu; fors tilida gapiruvçilar puştuda gapiruvçilardan 5:2 nisbatda köp. Kuçi köçmançilari qişda 30 290 kişi, yozda 121 517 kişi.
Savodxonlik (6 yoş va undan katta) 2005-yildagi 37 foizdan 2011-yilda 28 foizga tuşgan. Maktabga qamrov (6–13 yoş) 42 foizdan 54 foizga oşgan. Toza içimlik suvi bor xonadonlar uluşi 32 foizdan 11 foizga kamaygan. Malakali ttuğruq xizmati uluşi 4 foizdan 7 foizga oşgan. Aholining 8 foizi milliy qaşşoqlik çiziğidan quyida yaşagan.
Iqtisodiyoti
13Viloyat iqtisodiyotining katta qismi çet eldagi afğon diasporasidan keladigan pul ötkazmalariga tayanadi. Viloyatda elektr stansiyasi quriş rejasi körib çiqilmoqda. 1937-yilda Jabal Sarojda qurilgan töqimaçilik fabrikasi viloyatning zamonaviy tarixi boşlanişi sifatida qayd etilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Viloyatning maşhur turistik joyi — Imom Azam hududidagi Golğondi tepaligi («gullar tepaligi»), u Kobuldan taxminan bir soatlik masofada joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Parvon viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/942 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAParvon viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/942
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/942
Raqamlarda
Aholi soni · 2013-yil
665 ming kişi
+10,8 %2009-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q188157wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q740955wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.