Paşayi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Paşayi (paşai) — Afğonistonda paşayi xalqi sözlaşadigan til. Rus Vikipediyasi uni hind-yevropa tillarining dard guruhiga kiritadi, inglizça Vikipediya esa hind-oriy tillari guruhi sifatida ta'riflaydi.
Tasnifi
13Rus Vikipediyasiga köra, paşayi hind-yevropa tillarining dard guruhiga kiradi. Ba'zi işlarda u törtta mustaqil tilga bölinadi. Inglizça Vikipediya paşayini hind-oriy tillari guruhi deb atab, tört xil şevasini körsatadi. Ular özaro tuşunilmaydi, leksik öxşaşligi taxminan 30 foizni taşkil etadi:
- şimoli-şarqiy: Aret, Çalas (Çilas), Kandak, Korangal, Kurdar;
- şimoli-ğarbiy: Alasay, Bolağayn, Gulbahor, Kohnada, Laurovan, Najil, Nangaraç, Paçagan, Pandau, Parajğan, Paşagar, Sanjan, Şamakot, Şutul, Uzbin, Vadau;
- janubi-şarqiy: Damenç, Lağmoniy, Sum, Yuqori va Quyi Daray Nur, Vegali;
- janubi-ğarbiy: Işpi, Isken, Tagau.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Paşayi Afğonistonning şimoli-şarqida — Kapisa, Lağmon, Nangarhor, Nuriston, Kunar va Kobul (Surobi) viloyatlarining ayrim joylarida tarqalgan. Rus Vikipediyasiga köra, sözlaşuvçilar soni taxminan 400 ming kişi. Ularning aksariyati ikki tilli bölib, paştu tilini ham biladi; savodxonlik darajasi taxminan 25 foiz.
Paşayi xalqi öz tilida ballada, qöşiq va afsonalardan iborat boy folklor yaratgan. Rus Vikipediyasi Boburning Kobul viloyati haqidagi ta'rifini ham keltiradi: unda paşayi, parajiy, tojik, birki va afğon qabilalari kobullik boşqa elatlar qatorida tilga olinadi.
Yozuvi
13Paşayi tillarining 2003-yilgaça ma'lum yozma şakli bölmagan. Rus Vikipediyasiga köra, şu yili ular uçun arab yozuvi asosida alifbo yaratilgan.
Xususiyatlari
13Inglizça Vikipediyada fonologiyaga oid quyidagi ma'lumotlar bor:
- [h] faqat Amla şevasida fonemadir.
- [f] va [q] tovuşlari faqat özlaşma sözlarda va dari tilida gapiruvçilar nutqida uçraydi.
- [ʂ] va [ʐ] keksa avlod nutqida köproq eşitiladi; yoşlarda yöqolib, [ʃ] va [ʒ] tarzida talaffuz qilinadi.
- /ʋ/ old qator unlilari /i e/ oldida eşitiladi; markaziy yoki orqa qator unlilari /a u o/ oldida yoki keyinida [w] böladi.
- Masikaga (1991) köra, ba'zi şevalarda /θ/ ham bor.
- Faqat örta va quyi unlilarning çöziq juftlari mavjud.
- /e/ ba'zi şaroitlarda [ɛ], /a/ esa [ə] yoki [æ] tarzida eşitilişi mumkin.
2014-yilda tilning grammatikasi doktorlik dissertatsiyasi sifatida yozilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Paşayi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/12 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPaşayi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/12
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/12
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.