Pomir
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Памир→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 127
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Pomir — Markaziy Osiyoning janubidagi yirik toğli ölka. ÖzME'ga köra, uning asosiy qismi [[m:382|Tojikiston]]ning Toğli Badaxşon muxtor viloyatida, kiçik janubiy qismi (Vahon tizmasining şarqi) [[m:209|Afğoniston]]da, şa…
+ ## Nomi va tarixi
+ Rusça Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi II asrda Pomir orqali ötgan xitoylik sayyoh Çjan Szyan bu toğlarni yovvoyi piyoz köpligi uçun «piyozli toğlar» deb atagan. «Pomir» nomi ilk bor VII asrda xitoylik rohib Syuanssza…
+ ## Çegaralari va relyefi
+ ÖzME'ga köra, Pomirning şimoliy çegarasi Orqa Olay (Zaalay) tizmasining etagidan, janubiy çegarasi Panj va Vahondaryo vodiylari hamda Vahon tizmasi orqali ötadi; ğarbda çegara Panj daryosi böylab boradi, şarqda unga Sari…
+ Orqa Olay tizmasidan janubda Pomir ikki qismga bölinadi. Ğarbiy Pomir — çuqur daralar bilan ajralgan, alp tipidagi tik va baland tizmalar ölkasi: Pyotr I, Darvoz, Vanj, Yazğulom, Ruşon, Şuğnon, Şoxdara va Işkoşim tizmala…
+ Rusça Vikipediyaga köra, Pomirning eng baland nuqtasi Xitoy hududidagi Qönğir çöqqisi (7649 m; ÖzME'da 7579 m); keyingi örinlarda Ismoil Somoniy (7495 m), Abu Ali ibn Sino (sobiq Lenin, 7134 m) va Korjenevskaya (7105 m) …
+ ## Geologiyasi va boyliklari
+ ÖzME'ga köra, Pomir alp burmalaniş mintaqasiga kiradi; yangi tektonik harakatlar uni gumbaz şaklida 6000—7000 m gaça kötargan. Şimoliy qismi perm, mezozoy va kaynozoy jinslaridan, janubiy qismi esa arxey va proterozoyga …
+ ## Iqlimi va suvlari
+ Pomir subtropik mintaqada bölsa-da, balandlik tufayli iqlimi sovuq va keskin kontinental. Rusça Vikipediyaga köra, Şarqiy Pomirda yanvarning örtaça harorati −14 dan −26 °C gaça tuşadi, Bulunköl stansiyasida −63 °C qayd e…
+ Daryolari asosan Amudaryo havzasiga qaraşli; eng yirigi — Panj, uning irmoqlari Ğunt, Şoxdara, Bartang, Yazğulom va Vanj. ÖzME'ga köra, Pomirda 7100 dan ortiq muzlik bor, ular qariyb 8400 km² maydonni egallaydi. Eng yiri…
+ ## Ösimlik va hayvonot dunyosi
+ ÖzME'ga köra, Ğarbiy Pomirda daraxt kam: siyrak arçazorlar, daryo qayirlarida terak, qayin, tol va na'matak uçraydi, vodiylarda şuvoqli çöl ösimliklari tarqalgan. Şarqiy Pomirda daraxt yöq, teresken, betaga va yostiqsimo…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 7-jild, 335–339-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 79
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)