Qarşi çöli

+ Qarşi çöli, yoki Qarşi daşti — Örta Osiyoning janubidagi tölqinsimon tekislik. ÖzME'ga köra, u Qaşqadaryo viloyatining ğarbiy qismi va [[m:387|Turkmaniston]]ning şarqiy qismini egallaydi, maydoni 13 ming km². Rusça Vikip…

+ ## Çegaralari va relyefi

+ ÖzME ma'lumotiça, çöl şarqda Hisor va Zarafşon toğlarining toğ oldi qiya tekisliklari, şimolda Qarnob çöli, ğarb va janubi-ğarbda Devxona platosi, janub va janubi-şarqda esa Amudaryo bilan Qaşqadaryo havzalarini ajratib …

+ Yer yuzasi şarqdan ğarbga qarab pasayib boradi: örtaça balandlik şarqda 400–500 m, ğarbda 200–260 m. Hududda Qönğirtov, Kosontoğ, Maymanoqtov kabi qirlar, Şörsoy va Çorağil singari botiqlar bor. Janubi-ğarbiy va ğarbiy q…

+ ## Geologik tuzilişi

+ ÖzME'ga köra, Qarşi çölining poydevori paleozoy erasida şakllangan. Keyingi davrlarda hudud bir neça marta dengiz ostida qolgan va paleogen oxiri — neogen boşlarida suv çekinib, quruqlikka aylangan. Ustki qatlam asosan d…

+ ## Iqlimi va suvlari

+ Iqlim keskin kontinental. ÖzME'ga köra, qiş qisqa, yanvarning örtaça harorati −1,5° bölsa-da, harorat −28° gaça tuşişi mumkin. Yoz uzoq, juda issiq va quruq: iyulning örtaça harorati 28–32° atrofida, eng yuqorisi 47°. Ve…

+ Qaşqadaryodan taşqari tabiiy suv manbalari kam. Şu sababli Çimqörğon va Paçkamar suv omborlari qurilgan. ÖzME'ga köra, Zarafşondan boşlanadigan, miloddan avvalgi 2-asrda qazilib, möğullar davrida kömib taşlangan Eski Anh…

+ ## Tuproq va ösimliklari

+ Çala çöl bölgan şarqiy qismda oç tusli böz tuproqlar, ğarbda taqirli va qumli tuproqlar, botiqlarda şörxok va şörtoblar, daryo böylarida ötloqi tuproqlar tarqalgan. Suğorilgan yerlarda sizot suvlari kötarilib, tuproq şör…

+ ## Xöjalik ahamiyati

+ ÖzME'ga köra, Qarşi çöli tabiiy gaz va neftga boy: bu yerda Şörtan gaz koni, Zevardi, Kökdumaloq va boşqa yirik neft va gaz kondensati konlari bor. Yerlarning özlaştirilişi va konlar oçilişi bilan Tallimarjon, Muborak, K…