Qönğirot
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qönğirot (qoraqalpoqça Qońırat; rus manbalarida Kungrad) — Qoraqalpoğiston Respublikasidagi şahar, Qönğirot tumanining ma'muriy markazi. Amudaryo deltasida, daryoning çap qirğoğida joylaşgan. ÖzME'ga köra, şahar Nukusdan 134 km şimoli-ğarbda, Xöjayli — Beynov avtomobil yöli böyida turadi va Nukus — Beynov temir yöl yönalişidagi stansiya hisoblanadi. 1969-yilgaça aholi punkti Jeleznodorojniy nomli şaharça bölgan.12
Nomi
13Rusça Vikipediyaga köra, şahar nomi Örta Osiyodagi qadimiy turkiy qönğirot uruğidan olingan; bu uruğ hozir qoraqalpoq va özbek xalqlari tarkibida uçraydi.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, arxeologik ma'lumotlar Qönğirotning tarixini 2500–2600 yil bilan belgilaydi va u Qoraqalpoğistondagi beşta tarixiy qal'adan biri hisoblanadi. Şahar Ustyurt orqali ötgan qadimiy karvon yöli va Buyuk ipak yöli tarmoqlari tufayli Qozoğiston, Volgaböyi va Kavkaz bilan savdo va madaniy aloqada bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, ötmişda u Kaspiy dengizi va Ural ölkasi tomon yönalgan karvon yöllarining markazi bölgan. Şahar haqida Vasiliy Bartold, Yahyo Ğulomov, Hermann Vamberi kabi olimlar ma'lumot qoldirgan.
ÖzME 1842-yilda tuzilgan şahar planiga tayanib yozişiça, Qönğirot ikki tomondan kanallar bilan örab olingan, şimol va janubdan qörğon devori, uning taşqarisida esa xandaq bilan himoyalangan. Aholi asosan hunarmandçilik, savdo, baliqçilik va ovçilik bilan kun körgan. Rusça Vikipediyaga köra, XIX asr örtalarida Qönğirot Xiva xonligiga qarşi kayfiyatdagi kuçlar töplanadigan joy bölgan va 1858–1859-yillarda bu yerda Xiva hokimiyatiga qarşi qözğolon kötarilgan.
Aholisi
13ÖzME 2005-yil uçun 69,2 ming aholini körsatadi. Inglizça Vikipediya 2016-yil uçun 37,1 ming kişi raqamini keltiradi, rusça Vikipediyada esa 2018-yilda aholi soni 80 ming atrofida deb körsatilgan; manbalardagi bu farq hisoblaş usullari va şahar çegaralarining turliça olinişi bilan boğliq bölişi mumkin. Aholining asosiy qismini qoraqalpoqlar va özbeklar taşkil etadi.
Xöjaligi va madaniyati
13ÖzME'ga köra, şaharda paxta tozalaş va un zavodlari, temir-beton buyumlari zavodi, Buxoro — Ural va Örta Osiyo — Markaz gaz quvurlarining kompressor stansiyalari, lokomotiv va vagon ta'mirlaş deposi hamda Ustyurtda gaz qidiruv işlarini olib boruvçi korxonalar bor. Qönğirot muhim temir yöl tuguni hisoblanadi.
Şaharda umumta'lim maktablari, kasb-hunar kollejlari, kutubxonalar, tuman tarixi va temir yöl tarixi muzeylari faoliyat körsatadi. ÖzME'ga köra, qoraqalpoq mumtoz şoirlari Berdaq va Ajiniyoz şu yerda tuğilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qönğirot // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2694 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQönğirot. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2694
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2694
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Qońıraten.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Кунградru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 11-jild, 434–435-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 434–435-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.