Qöşbuloq oltin koni

Qöşbuloq oltin koni — Angren şahridan taxminan 15 kilometr janubda, Qurama tizmasining şimoliy yon bağrida joylaşgan nodir metallar koni. ÖzME'ga köra, kon 1959-yilda aniqlangan, 1966-yildan beri esa sanoat usulida özlaştirib kelinadi. Kon egallagan hudud 10 km² atrofida.

ÖzME ma'lumotiga köra, kon Qöşbuloq kalderasi deb ataluvçi qadimiy vulqon çökmasida şakllangan. Kalderani örta karbon davrida hosil bölgan, andezit va datsitlardan iborat vulqon yotqiziqlari töldirgan; bu qatlamlarning umumiy qalinligi ikki yarim kilometrga yetadi. Ruda kvars va sulfidlardan tarkib topgan tomirlarda hamda kvarslaşgan zonalarda töplangan. Mineral tarkibiga qarab kon oltin, sulfidlar, kvars va telluridlar uyğunligidan iborat formatsiyaga kiritiladi.

Rudalarda asosiy örinni kvars egallaydi, undan kamroq miqdorda karbonatlar va seritsit uçraydi. Ular bilan birga turli sulfidlar, oz miqdorda sulfotuzlar, telluridlar, oksidlar va tuğma holdagi elementlar ham bor. Ruda tanalaridagi foydali minerallar uluşi bir xil emas: ayrimlarida 5 foiz atrofida, boşqalarida 15–20 foizgaça boradi. Asosiy ruda minerallari — pirit, xira rudalar, oltin va kumuşning telluridlari hamda tuğma oltin; ba'zan qalay minerali kassiterit ham topiladi. Oltinning asosiy qismi oltin, sulfid va telluridlar birikkan assotsiatsiyaga töğri keladi.

ÖzME'ga köra, ruda 32 ta yirik strukturada joylaşgan bölib, ularda 120 gaça alohida ruda tanasi aniqlangan. Ruda tanalari ikki xil şaklda uçraydi. Birinçisi — uzunligi 632 metrgaça yetadigan tomirlar va minerallaşgan zonalar; ularning qalinligi 0,1 metrdan 10 metrdan oşiqgaça özgaradi, örtaça qiymati 3,8 metr atrofida, ruda esa ular böylab notekis taqsimlangan. Bu tanalar tik yoki qiya holda, atrofdagi jinslar qatlamlanişiga mos yotadi. Ikkinçi tur — tuzilişi murakkab, deyarli tik joylaşgan quvursimon tomirli tanalar va notöğri şakldagi portlaş brekçiyalari. Burğilaş natijalari rudalaniş 1500 metr çuqurlikkaça davom etişini körsatgan.

Qöşbuloq rudalari majmuaviy hisoblanadi, ya'ni ulardan bir neça metall olinadi. ÖzME keltirgan ma'lumotlarga köra, asosiy foydali komponentlar — oltin (bir tonna rudada 13,4 gramm) va kumuş (tonnasiga 112,4 grammgaça). Ular bilan birga yöl-yölakay mis, selen, tellur va vismut ham ajratib olinadi; ayniqsa tellurning miqdori yuqori — tonnasiga 101,6 grammgaça.

ÖzME'ga köra, kondan hozirgi vaqtda ham foydalanilmoqda. Ensiklopediya yozilgan paytda konning çuqur gorizontlari va çekka qismlari hali yetarliça örganilmagan edi.