Qumqörğon tumani

Qumqörğon tumani — Özbekistonning Surxondaryo viloyati tarkibidagi tuman. Viloyatning markaziy qismida, Surxon-Şerobod vodiysining örtasida joylaşgan. Markazi — Qumqörğon şahri. ÖzME'ga köra, tuman 1977-yil 24-martda taşkil etilgan, maydoni 2,2 ming km², 2005-yilda aholisi 158,3 ming kişi bölgan.1

ÖzME'ga köra, tuman şimolda Sariosiyo, janub va janubi-ğarbda Jarqörğon, şarqda Oltinsoy, Şörçi va Uzun, şimoli-şarqda Denov, ğarbda Bandixon va Boysun tumanlari bilan, janubi-şarqda esa Tojikiston bilan çegaradoş. 2005-yilda tuman tarkibida bitta şahar (Qumqörğon), bitta şaharça (Hurriyat) va sakkizta qişloq fuqarolari yiğini bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşiga kelib şaharçalar soni ön ikkitaga yetgan, qişloq fuqarolari yiğinlari esa sakkizta bölib qolgan.

Tuman hududining örtasidan şimoldan janubga Surxondaryo oqib ötadi. Relyefi asosan adirlardan iborat: vodiy ğarbda Şerobod tomonga, şarqda esa Bobotoğ tomonga asta-sekin kötarilib boradi. ÖzME'ga köra, iqlimi quruq subtropik: qişi qisqa va iliq, yozi uzoq va issiq. Yanvarning örtaça harorati 3 °C, iyulniki 30 °C, yillik örtaça harorat 16 °C; yozda harorat 48 °C gaça kötarilişi, qişda −20…−22 °C gaça tuşişi mumkin. Yiliga 190–200 mm yoğin tuşadi, vegetatsiya davri 240–250 kun.

Suğoriş uçun Şerobod va Bobotoğ maşina kanallaridan foydalaniladi, tuman hududida Janubiy Surxon suv ombori joylaşgan. Daryo terrasalarida böz tuproqlar, adirlarda qumli tuproqlar tarqalgan. Daryo böylarida qamiş, yulğun va yantoq, adirlarda efemer ösimliklar ösadi. ÖzME'ga köra, tumanda Lalmikor neft koni va quriliş materiallari konlari bor.

Aholining asosiy qismi özbeklar, şuningdek tojiklar, tatarlar, ruslar va boşqa millat vakillari ham yaşaydi. ÖzME'ga köra, örtaça aholi ziçligi har kvadrat kilometrga 71 kişi, suğoriladigan hududlarda esa 100 kişi atrofida.

ÖzME'ga köra, tuman qişloq xöjaligi asosan ğallaçilik va paxtaçilikka, xususan ingiçka tolali paxta yetiştirişga ixtisoslaşgan; çorvaçilik, polizçilik, sabzavotçilik va pillaçilik ham rivojlangan, «Sayxon» qorakölçilik-naslçilik xöjaligi faoliyat körsatadi. Sanoatda temir-beton buyumlari kombinati, paxta tozalaş va asfalt-beton zavodlari, non kombinati bor.

Tuman orqali Toşkent — Duşanba temir yöli va Termiz — Duşanba avtomobil yöli ötadi. ÖzME'ga köra, yangi qurilgan Qumqörğon — Toşguzar — Boysun temir yölining bir qismida ham poyezdlar qatnay boşlagan. Tumanning me'moriy yodgorliklari orasida ÖzME'ga köra 1558–1598-yillarda Bandixonsoy ustiga ğiştdan qurilgan qadimiy köprik saqlanib qolgan.