Qutuz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sayfiddin Qutuz (töliq ismi Al-Malik al-Muzaffar Sayf ad-Din Qutuz) — Misrdagi mamluk sultoni va harbiy boşliq. U 1259-yildan 1260-yilda öldirilgunga qadar sulton bölgan, biroq oldin ham ança yillar amalda hokimiyat tepasida turgan. Ayn-Jalut jangida möğullar ustidan qozonilgan ğalaba uning nomi bilan boğliq.
Hayoti
13Uzbek tilidagi Vikipediyaga köra, Qutuz turkiy şahzoda bölib, Xorazmşohlar saltanati qulaşi davrida möğullar tomonidan asirga olingan. U Damaşqda Misrlik qul savdogariga sotilgan, keyin Qohiradagi mamluk sultoni Aybakka sotilgan. Ba'zi manbalarga köra, uning asl ismi Mahmud ibn Mamdud bölgan. Rus tilidagi maqolada Al-Maqriziyga tayanib, u Xorazmşohlar xonadoniga mansub, Jaloliddin Manguberdining amakivaççasi va jiyani sifatida tasvirlanadi; ingliz tilidagi maqolada esa u Jaloliddinning jiyani va Muhammad II ning nevarasi deyiladi.
Qutuz Aybakning eng közga köringan Muizi mamlukiga aylandi va 1253-yilda sulton noibi böldi. U 1249–1250-yillarda Misrga bostirib kirgan Yettinçi Salib yurişini mağlub etişda iştirok etgan. Aybak 1257-yilda öldirilgaç, uning öğli, 15 yoşli Al-Mansur Ali sulton böldi, Qutuz esa noib bölib qoldi. 1257-yil noyabr va 1258-yil aprelda u Al-Karakdagi Al-Malik al-Muğiz kuçlarining, Bahriyya mamluklari qöllab-quvvatlagan bosqinlarini daf qildi.
Hokimiyatga kelişi
131258-yilda möğullar Bağdodni egallab, Abbosiy xalifasi Al-Musta'simni öldirdi. Qutuz amirlarga bunday vaziyatda Misrga kuçli sulton kerakligini aytdi va 1259-yil 12-noyabrda Al-Mansur Alini taxtdan tuşirdi. U amirlarga möğullar ustidan ğalaba qozonilgaç, istalgan boşqa sultonni taxtga ötqazişga ruxsat berişga va'da berdi.
Möğullarga qarşi kuraş
13Huloku yuborgan elçilarni Qutuz qatl ettirdi, ularning boşlari Qohiradagi Bob Zuveyla darvozasiga osildi. U möğullarni kutib ötirmay, qöşin bilan Misrdan taşqariga çiqişga qaror qildi. As-Solihiyada amirlar ikkilanganda, ularni birga borişga çaqirdi. Beybars Ğazodagi kiçik möğul garnizonini mağlub etdi. Salibçilar ittifoq tuzişni rad etib, betaraf qolişni afzal kördi, ammo mamluk qöşinining ularning hududidan ötişiga va Akre yaqinida ta'minot olişiga ruxsat berdi.
Ayn-Jalut jangi
131260-yil 3-sentyabrda Jalilaning janubi-şarqida bölgan jangda möğul qöşiniga Kitbuqa boşçilik qildi. Misr qöşinining çap qanoti zarba yeganda Qutuz dubulğasini osmonga otib, „Ey Islom“ deb baqirgan va hujumni davom ettirgan. Möğullar mağlub böldi, Kitbuqa öldirildi. Jangda portlovçi qöl töplari (midfa) işlatilgani aytiladi. Ğalabadan söng Levant möğullardan ozod qilindi, Qutuz Damaşq va Halabga hokimlar tayinladi.
Ölimi
13Qohiraga qaytayotib, Solihiyadagi ov paytida Qutuz öldirildi. Rus tilidagi maqolaga köra, bu 1260-yil 24-oktabrda bölgan; Beybars sultondan sovğa sörab, uning qölini öpgan va şu işora bilan fitnaçilar hujum qilgan. Al-Maqriziyga köra, Qutuzni amirlar Baktut, Ons va Bahodir urgan; ğarb tarixçilari bevosita javobgarlikni Beybarsga yuklaydi. Rus maqolasida zarbani Anas al-Silahdar bergan bölişi ehtimoli köproq deyiladi. Sabab sifatida Aqtoyning öldirilganiga qasos yoki Halabning Beybarsga berilmagani körsatiladi. Beybars yangi sulton böldi.
Tangalari
13Qutuz tangalarida faqat uning ismi va unvonlari yozilgan, bu mamluk tangalari tarixida noyob hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qutuz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1131 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQutuz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1131
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1131
Hayot yöli 4 bekat · Globusda köriş →
Samarqand 1300
Tuğildi
Damaşq 1231
Möğullar tomonidan asirga olingaç, Damaşqqa olib ketilib, u yerda Misrlik qul savdogariga sotilgan.
Qohira 1253–1260 · 7 yil
Sulton Aybakning mamlugi sifatida xizmat qilib, 1253-yilda sulton noibi böldi, 1259-yildan sulton sifatida hukmronlik qildi.
Al-Salihiya 1260
Vafot etdi
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q336471wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Qutuzuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.