Rezina
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Rezina (lotinça «resina» — smola, qatron), rezinka yoki vulkanizat — tabiiy yoki sintetik kauçukni vulkanizatsiyalaş yöli bilan olinadigan elastik material. Rusça Vikipediyaga köra, buning uçun kauçuk vulkanizatsiyalovçi modda — odatda oltingugurt yoki organik peroksidlar bilan aralaştirilib, söng qizdiriladi. ÖzME rezinaning eng muhim xususiyati sifatida uning juda katta, 1000 foizgaça yetadigan elastik çöziluvçanligini qayd etadi.1
Tarkibi
13ÖzME'ga köra, rezina aralaşmasining asosini kauçuk taşkil etadi va u materialning 10 foizidan 98 foizigaça bölişi mumkin. Unga vulkanizatsiyalovçi moddalar, jarayonni tezlaştiruvçilar va ularning faollaştiruvçilari, töldirgiçlar, yumşatuvçilar, eskirişga va ozonga qarşi qöşilmalar hamda böyoqlar qöşiladi. Vulkanizatsiya uçun oltingugurtdan taşqari peroksidlar, ayrim smolalar va boşqa birikmalar işlatiladi; nurlantiriş yordamida radiatsion vulkanizatsiya ham qöllanadi. Töldirgiç sifatida köpinça qurum (texnik uglerod), kaolin, bör, metall oksidlari va silikatlardan foydalaniladi — ular rezinani bikrroq qiladi.
Rusça Vikipediyaga köra, oltingugurt miqdoriga qarab yumşoq rezina (1–3 foiz oltingugurt), örtaça qattiqlikdagi va qattiq rezina farqlanadi; oltingugurti 30 foizdan ortiq bölgan qattiq xili ebonit deb ataladi. Rezinaning ziçligi taxminan 1200 kg/m³.
Turlari
13ÖzME rezinani işlatiliş şaroitiga qarab bir neça guruhga ajratadi. Umumiy maqsaddagi rezina taxminan −50° dan +150° gaça bölgan haroratda işlaydi; undan şinalar, poyabzal, transportyor tasmalari, qistirmalar va maişiy buyumlar tayyorlanadi. Issiqqa çidamli rezina dvigatel va samolyot detallarida, sovuqqa çidamlisi past haroratda qöllanadi. Moy va benzinga çidamli xili şlang va idişlar uçun, kislota hamda işqorga çidamlisi yemiruvçi muhitlar uçun möljallangan. Bundan taşqari ğovak (gaz töldirilgan), radiatsiyaga çidamli, dielektrik va aksinça elektr ötkazuvçi rezinalar bor. Juda yuqori haroratlarga möljallangan buyumlar kremniy- va alyuminiy-organik kauçuklardan işlanadi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, Markaziy va Janubiy Amerikaning tub aholisi qadimdan gevea daraxti şirasidan kauçuk olib, undan töplar, idişlar va suv ötkazmaydigan qoplamalar yasagan. Yevropa bu material bilan 1744-yilda fransuz sayyohi Şarl Kondamin uni Fanlar akademiyasiga taqdim etgaç jiddiy taniş bölgan. Uzoq vaqt kauçuk faqat qalam izini öçiradigan öçirğiç sifatida işlatilgan, çunki u sovuqda qotib, issiqda yumşab qolardi.
1839-yilda amerikalik ixtiroçi Çarlz Gudyir xom kauçukni oltingugurt bilan aralaştirib qizdiriş usulini topgan; bu jarayon vulkanizatsiya, olingan mahsulot esa rezina deb nomlangan. Maşinasozlik, elektrotexnika va avtomobilsozlik rivojlangani sari rezinaga ehtiyoj keskin oşgan, tabiiy xom aşyo yetişmay qolgaç sintetik kauçuklar işlab çiqarila boşlagan.
Qöllanişi
13ÖzME'ga köra, dunyoda işlab çiqariladigan sintetik kauçuk va undan olinadigan rezinaning yarmidan ortiği avtomobil şinalariga sarflanadi. Keng harorat oraliğida elastikligini saqlaşi, zarbani yumşatişi, işqalanişga çidamliligi va suv hamda gazni yomon ötkazişi tufayli rezina maşinasozlik, quriliş, tibbiyot va kundalik turmuşda eng köp işlatiladigan konstruksion materiallardan biri hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Rezina // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2788 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARezina. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2788
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2788
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Резинаru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 136–137-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 136–137-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.