Sambo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sambo — xalqlarning milliy kuraş turlaridagi eng samarali usullar asosida yaratilgan sport kuraşi va özini himoya qiliş tizimi. Nomi rusça «samozaşita bez orujiya» — «qurolsiz özini himoya qiliş» iborasining qisqartmasidan olingan. Inglizça Vikipediyaga köra, sambo bugun xalqaro miqyosda şuğullaniladigan kuraş turi bölib, Jahon birlaşgan kuraş federatsiyasi (UWW) uni yunon-rum va erkin kuraş bilan bir qatorda havaskorlik kuraşi uslubi sifatida tan olgan.12
Kelib çiqişi
13ÖzME sambo 20-asrning 30-yillarida SSSRda paydo bölganini yozadi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning ildizlari 1920-yillarga borib taqaladi: Qizil armiya askarlarining qöl jangi mahoratini oşiriş uçun turli kuraş uslublari birlaştirilgan. Asosçilari qatorida Vasiliy Oşçepkov va Viktor Spiridonov tilga olinadi; Oşçepkov Yaponiyada dzyudo asosçisi Kano Jigoro qölida şuğullangan. Rusça Vikipediyaga köra, uning şogirdi Anatoliy Xarlampiyev ham asosçilardan biri sanaladi. Bu kuraş turi 1938-yil 16-noyabrda rasmiy sport turi sifatida tasdiqlangan, «sambo» nomi esa 1947-yilda qabul qilingan.
Turlari va qoidalari
13ÖzME'ga köra, sambo sport va jangovar turlarga bölinadi. Sport sambosida kuraşçilar belboğli kalta kurtka kiyadi; raqibning qöl va oyoqlaridan uşlaş, oyoq bilan çaliş, qöl va oyoqlarga oğriq beruvçi usullar qöllaş mumkin. Raqibni kuraği bilan yerga yiqitib, özi oyoqda qolgan, oğriq beruvçi usul natijasida raqib mağlubiyatini tan olgan yoki ballar farqi 12 ga yetgan kuraşçi sof ğalaba qozonadi. Aks holda ğolib töplangan ballar bilan aniqlanadi.
Jangovar samboda kuraşçilar dubulğa, barmoqlari oçiq qölqop va tiş himoyasini taqadi. Bu turda zarba beriş, tepiş, bögiş va oğriq beruvçi usullarga ruxsat beriladi. Inglizça Vikipediyaga köra, jangovar sambo harbiylar uçun işlab çiqilgan va zarba usullarining töliq qöllanişi bilan sport sambosidan farq qiladi. ÖzME'ga köra, bellaşuvlar tomonlari 10–13 metrli gilamda ötkaziladi va tanaffussiz 4–5 daqiqa davom etadi; sportçilar yoş va vazn toifalariga ajratiladi.
Xalqaro rivoji
13Rusça Vikipediyaga köra, 1966-yilda Xalqaro birlaşgan kuraş uslublari federatsiyasi (FILA) samboni xalqaro kuraş turi deb tan olgan, 1973-yildan jahon çempionatlari ötkaziladi. 1970-yillar örtasida sambo Olimpiada dasturiga kiritiliş arafasida turgan, biroq siyosiy sabablar, xususan 1980-yilgi Olimpiadaning boykot qilinişi bunga töşqinlik qilgan. 1984-yilda Xalqaro havaskorlik sambo federatsiyasi (FIAS) tuzilgan. ÖzME'ga köra, unga 80 ga yaqin mamlakat a'zo bölgan, jangovar sambo böyiça jahon çempionatlari 2001-yildan ötkaziladi.
Özbekistonda sambo
13ÖzME'ga köra, Özbekiston sambo federatsiyasi 1964-yilda tuzilgan. 1996-yilda ayollar sambosi federatsiyasi taşkil etilgan va u Jahon hamda Osiyo federatsiyalariga a'zo bölgan. Toşkentda 1971-yilda xalqaro turnir, 1972-yilda Yevropa çempionati, 1998, 2001 va 2002-yillarda Osiyo çempionatlari ötkazilgan. Özbekiston terma jamoasi 1993-yilda Omskdagi jahon çempionatida birinçi örinni egallagan. Sobir Qurbonov, Sayfiddin Xodiyev, Bobomurod Fayziyev, Şuhrat Xöjayev, Akobir Qurbonov kabi sportçilar jahon çempioni bölgan. Respublikaning barça viloyatlarida bolalar va qizlar uçun sambo bölimlari faoliyat yuritadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sambo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4370 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASambo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4370
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4370
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Sambo (martial art)en.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Samboru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 127–128-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 127–128-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.