Sariosiyo tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sariosiyo tumani — Özbekistonning Surxondaryo viloyati tarkibidagi ma'muriy tuman. U viloyatning şimoliy, toğli qismida, Hisor tizmasi etaklarida joylaşgan. Markazi — Sariosiyo şaharçasi. Inglizça Vikipediyaga köra, tuman markazi viloyat markazi Termizdan 180 km şimolda turadi.12
Tarixi
1,3ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentyabrda tuzilgan. Keyinçalik u bir neça bor qöşni tumanlarga qöşib yuborilgan: 1959-yildan Denov, 1962-yildan Uzun tumani tarkibida bölgan. 1964-yil 22-fevralda Sariosiyo tumani eski nomi bilan qayta tiklangan. Inglizça Vikipediya tumanning Denov tumaniga qöşilgan sanasini 1962-yil 24-dekabr deb körsatadi.
Çegaralari va ma'muriy tuzilişi
1,3Tuman janubi-şarqda Uzun, janubi-ğarbda Boysun, janubda Denov va Qumqörğon tumanlari bilan qöşni. Şimol va şarqdan Tojikiston bilan, şimoli-ğarb va ğarbdan esa Qaşqadaryo viloyati bilan çegaradoş. Maydoni haqidagi ma'lumotlar manbalarda farq qiladi: ÖzME 3,15 ming km² deydi, rusça Vikipediyada 3800 km², inglizça Vikipediyada 3930 km² körsatilgan.
Inglizça Vikipediyaga köra, tuman tarkibida bitta şahar (Şarğun), tört şaharça (Sariosiyo, Yangihayot, Tortuli, Böyropöşt) va töqqizta qişloq fuqarolari yiğini (Daşnobod, Navröz, Buyuk kelajak, Sangardak, Boği Iram, Söfiyon, Toqçiyon, Özbekiston, Xufar) bor.
Tabiati
1,3Tuman relyefi juda xilma-xil. ÖzME'ga köra, şimoliy qismini Hisor toğ tizmalari va ularning orasidagi daryo vodiylari egallaydi; bu yerdagi eng baland nuqta — Xöjapiryax çöqqisi (4303 m). Janubi-ğarbda Bobotoğ va Boysuntoğ tizmalari, ular orasida esa adirlar yotadi. Ayrim toğ qişloqlari, jumladan Xufar va Xondiza, dengiz sathidan 2500–2800 metr balandlikda joylaşgan.
Iqlimi quruq, subtropik tipda: qişi qisqa, yozi uzoq va issiq. ÖzME ma'lumotiça, tekislik qismida yanvarning örtaça harorati 2,5°, iyulniki 28° atrofida, eng yuqori harorat 44° gaça kötariladi. Tekisliklarda yiliga 200–300 mm, toğlarda 790 mm gaça yoğin tuşadi. Yozda janubi-ğarbdan esadigan quruq, çangli afğon şamoli dehqonçilikka zarar yetkazadi.
Tumanning eng yirik va sersuv daryosi — Töpolondaryo, u Surxondaryoga quyiladi. ÖzME'ga köra, Töpolon suv ombori viloyatdagi önta tumanni suv bilan ta'minlaydi. Toğlarda zarang, yonğoq, arça, bodom, pista, dölana kabi daraxt va butalar ösadi; yovvoyi hayvonlardan ayiq, silovsin, qoplon, toğ eçkisi va boşqalar uçraydi.
Aholisi
1,3ÖzME 2003-yil uçun aholini 147,8 ming kişi deb bergan, uning köp qismi qişloqlarda yaşagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilda aholi soni 213 200 kişiga yetgan. Aholining asosiy qismini özbeklar taşkil etadi, tojik, rus, tatar va boşqa millat vakillari ham yaşaydi.
Xöjaligi
1,3Tuman iqtisodiyotida qişloq xöjaligi — paxtaçilik, ğallaçilik va çorvaçilik — muhim örin tutadi; toğ yaylovlarida qöy-eçki, jumladan hisor zotli qöylar boqiladi. ÖzME'ga köra, Şarğundagi toşkömir koni Özbekistonda koks olinadigan kömir qazib olinadigan yagona kon hisoblanadi; Xondizada polimetall koni ham bor. Tuman hududidan Toşkent — Duşanba temir yöli va Tojikistonga boradigan gaz quvuri ötadi. «Sariosiyo» nomli tuman gazetasi 1932-yildan çiqib kelgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sariosiyo tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3334 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASariosiyo tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3334
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3334
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Сариасийский районru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Sariosiyo Districten.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 192–193-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 192–193-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.