Sberbank

Sberbank (töliq nomi — «Sberbank Rossii» jamoat aksiyadorlik jamiyati, savdo markasi — «Sber») — ştab-kvartirasi Moskvada joylaşgan Rossiya bank va moliyaviy xizmatlar kompaniyasi. U 2015 yilgaça «Rossiya Sberbanki» nomi bilan atalgan, 2020 yilda esa brendini «Sber»gaça qisqartirgan.

Sberbank öz brendi va reklamasida 1841-yil 30-oktyabrda (11-noyabrda) imperator Nikolay I tomonidan jamğarma kassalari tuziş haqida farmon imzolangani bilan boğliq vorislik ğoyasidan foydalanadi. 2000-yillar boşidan reklama materiallarida 12-noyabr bankning tuğilgan kuni deb körsatiladi. Ingliz tilidagi Vikipediyada bu sana yulian kalendaridan ötkazişdagi hisob xatosi natijasi ekani aytilgan. Bank Nikolay Kristofarini özining birinçi mijozi va birinçi omonat daftarçasi egasi deb hisoblaydi.

Biroq Rossiya imperiyasi jamğarma kassalari, SSSRning Davlat mehnat jamğarma kassalari va «Rossiya Sberbanki» örtasida huquqiy vorislik yöq. 1917-yil inqilobidan keyin jamğarma kassalari tugatilgan va 1922-yil dekabrda RSFSR Xalq Komissarlari Soveti qarori bilan yangi muassasalar sifatida qayta taşkil etilgan. 1925-yil oxirida ular SSSR Davlat mehnat jamğarma kassalariga aylantirilgan, 1987-yilda SSSR Jamğarma bankiga qayta taşkil etilgan.

1990-yil 13-iyulda SSSR Jamğarma bankining Rossiya respublika banki RSFSR Jamğarma bankiga aylantirildi. RSFSR Markaziy bankining 1991-yil 21-mart buyruği bilan u Rossiya Federatsiyasining aksiyadorlik tijorat Jamğarma bankiga («Sberbank Rossii» AJ) aylantirildi; 22-martda aksiyadorlarning ta'sis yiğilişi böldi. 1991-yil 20-iyunda RSFSR Markaziy banki uni 1481-raqamli litsenziya bilan röyxatdan ötkazdi. SSSR Jamğarma banki 1992-yil 1-yanvargaça mavjud böldi. 1991-yil 20-iyungaça oçilgan omonatlar böyiça majburiyatlar Sberbankning qarzi emas, balki davlatning içki qarzi deb tan olingan.

1995-yil 17-martda bankning nodavlat pensiya fondi (hozirgi SberNPF) tuzildi. 2001-yil 1-yanvarda 79 ta mintaqaviy bank 17 ta hududiy bankka birlaştirildi. 2007-yil fevralida «xalq IPO»si ötkazildi; rusça Vikipediyaga köra, köplab xodimlar aksiya sotib olişga rahbariyat tomonidan majburlangan. 2007-yildan bankni sobiq iqtisodiyot vaziri German Gref boşqaradi. 2011-yilda Sberbank Volksbank International AGni, 2012-yil iyunda Turkiyaning DenizBank bankini sotib oldi. 2015-yil avgustida bank nomi OAO dan PAO şakliga özgartirildi.

2014-yildagi Qrim anneksiyasidan keyin bankka nisbatan AQSh va Yevropa Ittifoqi sanksiyalari joriy etildi. 2017-yil dekabrida Ukrainadagi şöba bank VS Bank Serhiy Tihipkoga sotildi.

2020-yil sentyabrida «Sber» yagona soyabon brendi e'lon qilindi; «Sberbank» nomi faqat çakana moliyaviy xizmatlar uçun saqlanib qoldi. Rebrending bilan xorijiy agentlik Landor & Fitch şuğullandi. 2020-yilda «Zvooq» musiqa xizmati sotib olinib, «SberZvuk» yaratildi. 2021-yil noyabrida Bosniya va Gertsegovina, Xorvatiya, Vengriya, Serbiya va Sloveniyadagi şöba banklarni 500 million yevroga sotiş e'lon qilindi.

2022-yil 24-fevralda Rossiyaning Ukrainaga bosqinidan keyin bank AQSh sanksiyalari ostiga tuşdi; 6-aprelda töliq bloklovçi sanksiyalar joriy etildi. 14-iyundan SWIFTdan uzildi. 2-martda Yevropa bozoridan ketişini e'lon qildi. 2023-yil aprelida «GigaChat» sun'iy intellekt çat-boti taqdim etildi.

Sberbank Rossiyadagi eng yirik universal bank hisoblanadi. Uning xizmatlariga «Sberbank Onlayn» xizmati, karta tölovlari, korporativ mijozlar uçun elektron çek daftarçalari (2019-yildan) va SberPay QR kiradi. 2016-yil may oyida bank Rossiya karta tölovlari bozorining 61 foizdan ortiğini egallagan. Bank «Salyut» virtual yordamçilari oilasini va smart-televizorlar uçun «Salyut-TV» operatsion tizimini işlab çiqqan.

• 2024-yil oxiriga kelib 109,9 million faol jismoniy şaxs va 3,3 million faol korporativ mijoz.
• 2022-yilga kelib Rossiya bank aktivlarining taxminan uçdan bir qismi.
• Forbes «Global 2000» reytingida 51-örin (2021).
• S&P Global böyiça dunyodagi yirik banklar orasida 58-örin (2022 oxiri ma'lumoti).
• 2024-yilda 2023-yil uçun dividendlar: har bir aksiya 33,3 rubl, jami 752 milliard rubl.
• 2023-yil uçun yuqori rahbariyat va asosiy mutaxassislarga 28 milliard rubl tölangan (taxminan 650 xodim).

2020-yildan PAO Sberbank aksiyalarining 50 foizi plyus 1 aksiyasiga Rossiyaning Milliy farovonlik jamğarmasi egalik qiladi, qolgan aksiyalar ommaviy muomalada. Avval nazorat paketi Rossiya Markaziy bankiga tegişli edi. Bank Rossiya Markaziy banki tomonidan tizimli ahamiyatga ega kredit taşkilotlari röyxatiga kiritilgan. Bankni German Gref boşqaradi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 2025-yilda bank Rossiyaning 79 mintaqasida 86 ta filial va bitta vakolatxonaga, bitta xorijiy davlatda esa bölinmaga ega. Özbek tilidagi Vikipediyada 79 mintaqada va 2 xorijiy davlatda 87 ta filial va 1 ta vakolatxona keltirilgan.