Semiramida

Semiramida (akkadça Şammuramat; yunonça Semiramis) — miloddan avvalgi 9-asr oxirida yaşagan Ossuriya malikasi, keyinçalik qadimgi yunon, arman va boşqa xalqlar rivoyatlarida afsonaviy qahramonga aylangan şaxs. Uning nomi bilan qadimgi dunyoning köplab inşootlari, jumladan Bobilning maşhur «osma boğlari» boğlanadi.12

ÖzME'ga köra, Semiramida asli Bobildan bölib, Ossuriya podşosi Şamşi-Adad V ning xotini bölgan. Eri vafot etgaç, öğli Adad-nerari III voyaga yetgunça, ÖzME'ga köra miloddan avvalgi 810–806-yillarda, davlatni amalda vasiy sifatida özi boşqargan. Inglizça Vikipediyaga köra, u Yangi Ossuriya davlatini taxminan beş yil idora qilgan; bu ayolning hukmronligi ossuriylar an'anasida odatiy hol bölmagani uçun, uning nomi avlodlar xotirasida alohida saqlanib qolgan bölişi mumkin.

Rusça Vikipediyaga köra, Şammuramat davrida Ossuriyada Nabu xudosiga siğiniş kuçaygan, malika asosan Midiya va Manna davlatlariga qarşi uruş olib borgan. Öğli mustaqil hukmronlik boşlagandan keyin ham u siyosiy hayotda körinarli örin tutgan. Aşşur şahridagi obeliskdagi bitikda u Şamşi-Adadning malikasi, Adad-nerarining onasi va Salmanasarning kelini deb ta'riflangan.

ÖzME'ga köra, Semiramida davrida şimoldagi xalqlar va midiyaliklar bilan tez-tez uruşlar bölib turgani uçun bu xalqlar orasida u haqda afsonalar paydo bölgan. Ularga köra, Semiramida va uning eri Nin Skifiya, Eron, Arabiston, Baqtriya, Hindiston va Misrga katta yurişlar qilgan, Nineviya va Bobil kabi poytaxtlarni bunyod etgan. Hindiston yurişidan qaytgaç, malika unga qarşi uyuştirilgan fitnadan xabar topib, taxtni ixtiyoriy ravişda topşirgan va kaptarga aylanib, bir gala kaptar bilan saroydan uçib ketgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, bu rivoyatlarning eng batafsil bayoni miloddan avvalgi 1-asrda yaşagan yunon tarixçisi Diodor Sitsiliyalikka tegişli bölib, u Ktesiy asarlariga tayangan. Diodor hikoyasida Semiramida baliq ma'buda Derketoning qizi, uni göyakda kaptarlar boqqan; dastlab sarkarda Onnesga, keyin podşo Ninga turmuşga çiqqan va Nin ölganidan söng 42 yil hukmronlik qilgan. U Bobilni qayta tiklab, baland devor bilan öragan, Hindistonga qarşi yurişda esa tuyalarga teri yopib, soxta fillar yasatgan. Kaptar timsoli Semiramidaning Iştar va Astarta ma'budalari bilan boğlanişidan kelib çiqqan bölişi mumkin.

ÖzME'ga köra, qadimgi mualliflar Semiramidani dunyoning yetti mö'jizasidan biri — Bobildagi «osma boğlar»ning bunyodkori deb bilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu boğlarni Semiramida nomi bilan boğlaş kamida Ktesiy va Beros davridan boşlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, Gerodot Furot daryosini çegaralab turgan sun'iy dambalarni unga nisbat bergan. Ğarbiy Osiyo va Anadoludagi kelib çiqişi unutilgan köplab yodgorliklar, hatto Doro I ning Behistun bitiklari ham, keyinçalik uning nomi bilan atalgan. Armanlar va ossuriylar orasida Şamiram ismi hozirgaça qizlarga qöyiladi.