Sent-jorjes

Sent-Jorjes (inglizça: St. George's) — Grenada poytaxti. Şahar orol janubi-ğarbiy sohilida, taqa şaklidagi bandargoh böyida joylaşgan va mamlakatning siyosiy hamda iqtisodiy markazi hisoblanadi.

Şaharga 1650-yilda fransuz mustamlakaçilari asos solgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada Grenadaning mustamlaka qilinişi Martinika gubernatori Jak Diyel dyu Parke nomi bilan boğlanadi. 1666-yilda fransuzlar bandargohga qaragan burunda yoğoç istehkom qurib, uni Fort-Royal deb atagan; 1705-yilda şu joyda toşdan qurilgan tört bastionli yangi qal'a işlari boşlanib, 1710-yilda yakunlangan. Dastlabki aholi punkti toşqin va bezgak xavfi tufayli köçirilib, yangi şahar — Vill-de-Fort-Royal barpo etilgan.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, orol 1763-yilgi Parij şartnomasi bilan Buyuk Britaniyaga berilgaç, şahar Sent-Jorj nomini olgan (Angliya homiysi avliyo şarafiga), qal'a esa Fort-Jorj deb atalgan. Rus tilidagi Vikipediyada esa inglizlar şaharni 1762-yilda, Yetti yillik uruş davrida egallagani, 1783-yilgi Versal şartnomasi bilan Britaniya hukmronligi rasman mustahkamlangani aytiladi.

18-asr oxirida portga şakarqamiş plantatsiyalarida işlaş uçun Afrikadan qullar keltirilgan. Böronlar qamiş ekinlariga zarar yetkazgani bois yer egalari ziravorlar, jumladan muskat yonğoği yetiştirişga e'tibor qaratgan. Qullar ozod etilgaç (1834), plantatsiyalarda Hindistondan yollanma işçilar işlagan.

Şahar 1885—1958-yillarda Britaniyaning Şamol orollari mustamlakasi poytaxti bölgan (rus tilidagi Vikipediyada mustamlakaga tegişlilik 1833—1957-yillar deb ham berilgan). 1958—1962-yillarda Vest-Hind federatsiyasi tarkibida bölgan. 1974-yilda Grenada mustaqillikka erişgaç, şahar mustaqil davlat poytaxti böldi. 1983-yilda çap kuçlar töntarişidan keyin orolga AQSh qöşinlari kirdi. 2004-yilda Ivan boroni şaharga va butun mamlakatga katta zarar yetkazgan; ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, uylarning taxminan 90 foizi şikastlangan.

Şahar Kiçik Antil orollariga mansub Grenada orolining janubi-ğarbiy sohilida, qulay börtma körfaz böyida joylaşgan; u qadimiy vulqon krateri yonbağirlari bilan öralgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, şahar amfiteatr şaklida tepaliklar böylab dengiz sathidan 188 metr balandlikkaça kötariladi.

Iqlimi tropik. Manbalar raqamlarda farq qiladi: özbekça maqolada yillik yoğin 1500 mm, rus tilidagi maqolada 1960 mm, örtaça yillik harorat +26 °C deb keltirilgan. Yomğirli mavsum rus manbasida may—oktyabr, ingliz manbasida iyun—dekabr deb berilgan. Böronlar vaqti-vaqti bilan bölib turadi.

Şaharning özida aholi 2011-yilda 2982 kişi bölgan; şahar atrofi bilan birga 40 ming kişidan oşadi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, aholining yarmidan köpi qoraterililar (asosan Afrikadan keltirilgan qullar avlodlari), taxminan 40 foizi mulatlar, qolganlari hindular va yevropaliklar. Davlat tili — ingliz tili; aholining bir qismi fransuz tili asosidagi patua şevasida ham sözlaşadi. Asosiy din — xristianlik (katolik va protestant).

Sent-Jorjes — Karib dengizi sohilidagi port va avtomobil yöllari tuguni; xalqaro aeroporti bor. Oziq-ovqat sanoati rivojlangan, turizm muhim örin tutadi. Asosiy eksport mahsulotlari — kakao, muskat yonğoği va uning qobiği (mays), banan. Muskat yonğoğidan taşqari kakao, qalampir-çilla (daruçin), mixak, vanil va zanjabil kabi ziravorlar ham yetiştiriladi. 1997-yilda Yevropa Ittifoqi banan yetkazib beriş böyiça maxsus kvotani bekor qilgaç, şahar iqtisodiy ahvoli yomonlaşgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 2014—2016-yillarda iqtisodiy yuksaliş kuzatilgan.

Har yili avgustning ikkinçi haftasida qullarning ozod etilişiga bağişlangan karnaval ötkaziladi. Şaharda Ğarbiy Hindiston universitetining bölimi va Sent-Jorj universitetining tibbiyot maktabi mavjud; kiçik tirajli haftalik naşrlar çiqadi, mahalliy televideniye va radio işlaydi.

Diqqatga sazovor joylar: Fort-Jorj (1705-yilda fransuzlar qurgan; binolarining bir qismini politsiya işlatadi, mudofaa devorlaridan köriniş oçiladi), Milliy muzey (1704-yilgi fransuz kazarmasida; karib va aravak buyumlari, şakar işlab çiqariş uskunalari, Jozefina Bonapartning marmar vannasi), 1818-yilda minorasi qurilgan katolik sobori, 1825-yilda qurilgan va 2004-yilgi börondan jiddiy şikastlangan anglikan çerkovi (keyinçalik ta'mirlangan), Parlament binosi (York-Xaus), Fort-Frederik majmuasi, Milliy kriket stadioni va baliq-sabzavot bozori.