Serologiya

Serologiya (lotinça serum — «zardob» va «logiya») — qon zardobining immun xossalarini, avvalo undagi antitelolar va ularning antigenlar bilan özaro ta'sirini örganadigan fan sohasi. ÖzME uni Immunologiyaning bir bölimi sifatida ta'riflaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, serologiya faqat qon zardobi bilan çeklanmay, organizmning boşqa suyuqliklaridagi antitelolarni ham tekşiradi. Bunday antitelolar odatda infeksiyaga javoban, begona oqsillarga (masalan, mos kelmagan qon quyilganda) yoki autoimmun kasalliklarda organizmning öz oqsillariga qarşi hosil böladi.12

Serologiyaning asosiy quroli — antigen va antitelo uçraşganda yuzaga keladigan, körinadigan yoki ölçanadigan özgarişlar. ÖzME'ga köra, ularning asosiy xillari — agglyutinatsiya (zarralarning yopişib çökişi), passiv gemagglyutinatsiya, pretsipitatsiya (eritmadan çökma tuşişi), masalan, mikrobni neytrallaş reaksiyasi va gemagglyutinatsiyani tormozlaş reaksiyasi. Rusça Vikipediya ularni ikki komponentli, ya'ni bevosita, hamda uç komponentli, bilvosita reaksiyalarga ajratadi.

ÖzME'ga köra, bir neça sodda reaksiyaning birikuvidan murakkabroqlari — bakterioliz va komplement boğlaş reaksiyasi hosil böladi. Harakatçan mikroorganizmlarning harakatdan töxtatiliş reaksiyasi alohida turga kiradi: zaxm (sifilis) qözğatuvçisi — rangsiz treponemalarni aniqlaş usuli bunga misol. Rusça Vikipediya antitelolarni maxsus flyuoressent böyoqlar bilan belgilaşga asoslangan immunoflyuoressent usullarni ham qayd etadi. Inglizça Vikipediyaga köra, hozirgi laboratoriyalarda immunoferment tahlili (ELISA) va xemilyuminessensiya kabi usullar ham keng işlatiladi.

ÖzME'ga köra, serologik reaksiyalar yuqumli va yuqumsiz immunologiyada ilmiy tadqiqot hamda kasallik aniqlaş — serodiagnostika maqsadida qöllanadi. Ulardan qon quyişda, qon guruhini belgilaşda, oqsillarning tur va individual özigaxosligini aniqlaşda foydalaniladi. Rusça Vikipediyaga köra, serologik tekşiruvlar epidemiologiyada infeksiya manbai, yuqiş yöllari va emlaş samaradorligini aniqlaşga ham yordam beradi.

Inglizça Vikipediyaga köra, mikrobiologiyada bu usullar sun'iy muhitda östiriş qiyin bölgan qözğatuvçilar va viruslarni aniqlaşda ayniqsa qöl keladi. Köpçilik testlar ikki xil antitelo — IgM va IgG ni ölçaydi: IgM yuqişdan keyin tez paydo bölib, tez kamayadi, IgG esa sekinroq hosil bölib, uzoq saqlanadi. Şu sababli IgM topilişi yaqinda boşlangan infeksiyani, faqat IgG topilişi esa ötgan kasallik yoki emlaşni körsatadi. Serologiya sud-tibbiyot ekspertizasida ham işlatiladi.

ÖzME'ga köra, immun va diagnostik zardoblarni tayyorlaş, ularning faolligini aniqlaş va ta'sir mexanizmini örganiş usullarini işlab çiqiş serologiyaning asosiy vazifasi hisoblanadi.