Şaşmaqom
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Шашмаком→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 129
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Şaşmaqom (forsça «şaş» — «olti» va «maqom»), Buxoro Şaşmaqomi — özbek va tojik xalqlarining musiqiy merosida markaziy örin tutuvçi, olti maqomdan tarkib topgan mumtoz kuy va aşulalar turkumi. ÖzME uni parda, ohang, usul,…
+ ## Tarixi
+ Örta asrlarda Yaqin va Örta Şarq musiqa ilmida «maqom» deganda asosan parda tizimi va unga mos yaratilgan kuy va aşulalar tuşunilgan. ÖzME'ga köra, 13-asrda Safiuddin al-Urmaviy maqomlarni ön ikki asosiy maqomdan iborat …
+ Rusça Vikipediyaga köra, Şaşmaqom ijroçilari orasida Buxoro yahudiylari alohida örin tutgan va 20-asr boşlarigaça bu san'atning asosiy tayançilaridan bölgan; asarlar ham tojik, ham özbek tilida ijro etilgan. ÖzME qayd et…
+ ## Tuzilişi
+ Turkum Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh va Iroq maqomlaridan iborat bölib, ÖzME'ga köra, jami 250 dan ortiq kuy va aşula namunasini öz içiga oladi. Har bir maqom ikki yirik bölimdan tarkib topadi: çolğu bölimi — muşkilot…
+ Muşkilotning asosiy qismlari tasnif, tarje, gardun, muxammas va saqil deb ataladi; ular maqom nomi bilan birga qöşib aytiladi (masalan, Tasnifi Buzruk, Garduni Segoh). Rusça Vikipediyaga köra, tasnif — asosiy kuy, tarje …
+ Nasr bölimidagi şö'balar ikki guruhga ajraladi. Birinçi guruhga Saraxbor, Talqin, Nasr şö'balari va yakunlovçi Ufar kiradi; ular taronalar va suporişlar vositasida bir-biriga ulanib, yaxlit turkum sifatida ijro etiladi. …
+ Aşula yöllarida Rudakiy, Hofiz, Jomiy, Lutfiy, [[m:1107|Alişer Navoiy]], Bobur, Fuzuliy, Amiriy, [[m:1167|Nodira]], [[m:1463|Ogahiy]] va boşqa özbek va fors şoirlarining ğazallari kuylanadi.
+ ## Ijroçiligi
+ Maqomlar yakka tarzda ham, jörovozlik va jörnavozlikda ham ijro etilgan. ÖzME'ga köra, Buxoro amirlari saroyidagi ansambl ikki tanbur, ikki doira, afğon rubobi, sato yoki qöbiz kabi sozlardan iborat bölgan. Yetakçi soz —…
+ ## Örganiliş tarixi
+ ÖzME'ga köra, Şaşmaqomni ilk bor zamonaviy nota yozuviga V. A. Uspenskiy Ota Jalol va Ota Ğiyos ijrosidan olib, 1924-yilda naşr ettirgan. [[m:1195|Abdurauf Fitrat]]ning «Özbek klassik musiqasi va uning tarixi» (1927) ris…
+ Tojikistonda B. Fayzullayev, Ş. Sohibov va F. Şahobovlar yozib olgan beş jildlik Şaşmaqom V. M. Belyayev tahririda 1950–1967-yillarda, Özbekistonda esa Yunus Rajabiy yozib olgan olti jildlik «Şaşmaqom» 1966–1975-yillarda…
+ ÖzME'ga köra, Şaşmaqom zamonaviy özbek musiqasiga ham katta ta'sir körsatgan: M. Aşrafiy, Yu. Rajabiy, T. Sodiqov, D. Zokirov va boşqa bastakor hamda kompozitorlar uning ohanglaridan qöşiq, xor, simfonik va opera asarlar…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 10-jild, 70–73-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 81
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)