Şrift
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şrift (nemisça Schrift, schreiben — «yozmoq» sözidan) — harf va belgilarning yagona uslub va kompozitsiyaga ega grafik tasviri, ma'lum ölçam va şakldagi belgilar majmui. ÖzME'ga köra, matbaaçilikda şrift deb harf teriş maşinalarida va qölda matn teriş uçun möljallangan bosmaxona literlari (harflari) ataladi. Rusça Vikipediyaga köra, hozir bu söz kompyuterda matnni ekranga çiqariş va bosib çiqariş uçun işlatiladigan raqamli belgilar töplamini ham anglatadi.12
Turlari
13Rusça Vikipediya şriftlarni ikki katta guruhga ajratadi: qölda çiziladigan (rasm) şriftlar va teriladigan şriftlar. Birinçisida har bir harf alohida yaratiladi va öziga xos bölişi mumkin; ikkinçisida esa har bir harf oldindan tayyorlangan qolipning aynan nusxasidir. Teriladigan şriftlar öz navbatida tipografik va kompyuter şriftlariga bölinadi.
ÖzME bosmaxona şriftlarini vazifasiga köra matn teriş, sarlavha, muqova va titul varaqlarini teriş hamda diplom, blanka, yorliq va e'lon kabi mayda bosma işlarini teriş uçun möljallangan guruhlarga ajratadi. Yoziliş şakliga köra şriftlar töğri va qiya (kursiv), oddiy, ensiz va enli, harf çiziqlarining qalinligiga köra esa oq (oddiy), yarim qora va qora böladi.
Kegl va garnitura
13Bir xil şakldagi şrift turli ölçamlarda — kegllarda tayyorlanadi. ÖzME'ga köra, ölçami va qalinligi turliça bölsa-da, umumiy çizgi uslubi bir xil bölgan şriftlar garnitura deb ataluvçi bitta guruhga birlaşadi. Garniturlar qayerda işlatilişiga qarab gazeta-jurnal, darslik va boşqa xillarga bölinadi. ÖzME'ga köra, bosmaxona şriftlari standartlaştiriladi; Özbekistonda ular olti guruhga ajratib standartlaştirilgan.
ÖzME çizmaçilik şriftlarini ham alohida qayd etadi: ular qölda yozilib, çizmalarga izohlar yoziş va texnik hujjatlarni töldirişda qöllanadi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, harf şakllari uzoq tarixiy yöl bosib ötgan. Finikiyaliklar yaratgan alifbo yunon, lotin va kirill yozuvlarining asosi bölgan. Qadimgi Rimda toş yodgorliklarga öyilgan boş harflar — kapitallar keng tarqalgan. VI asrda unsial yozuv, IX asrda esa hozirgi kiçik harflarning asosi bölgan karoling minuskuli paydo bölgan. XI–XII asrlarda gotik yozuv rivojlangan, Uyğoniş davrida esa antik yozuvlarga taqlidan «antikva» deb ataluvçi şrift şakllangan.
Kitob bosiş ixtiro qilingaç, XV–XVI asrlarda Nikola Janson, Ald Manutsiy va Klod Garamon kabi naşriyotçilar yangi bosma şriftlarni yaratgan; rusça Vikipediyaga köra, Garamon şrifti köplab hozirgi şriftlarga asos bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, şrift yaratiş alohida kasbga aylangan va u bilan şrift quyiş korxonalari şuğullangan; bugungi kunda dunyoda minglab şriftlar mavjud va yangilari uzluksiz yaratilmoqda.
Atama haqida
13Inglizça Vikipediyaga köra, professional tipografiyada «garnitura» (inglizça typeface) va «şrift» (font) tuşunçalari farqlanadi: garnitura — harflarning dizayni, şrift esa uning muayyan ölçam va qalinlikdagi nusxasidir. Masalan, metall harflar davrida 8 va 10 punktli bir xil kursiv ikki alohida şrift hisoblangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şrift // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3185 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞrift. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3185
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3185
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Шрифтru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Typefaceen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 10-jild, 231-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 231-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.