Smolensk viloyati

Smolensk viloyati — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat, mamlakatning Yevropa qismi ğarbida joylaşgan. U Markaziy federal okrugga kiradi, markazi — Smolensk şahri. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat ğarbda Belarus bilan, şimolda Pskov va Tver, şarqda Moskva, janubi-şarqda Kaluga, janubda Bryansk viloyatlari bilan çegaradoş.1

ÖzME viloyatning taşkil etilgan sanasini 1937-yil 25-sentabr deb körsatadi; Rusça Vikipediyada esa u 1937-yil 27-sentabrda sobiq Ğarbiy viloyat hududida tuzilgani aytiladi. Viloyat nomi Smolensk şahridan olingan. Rusça Vikipediyaga köra, unga qadar bu yerda Smolensk guberniyasi, undan ham ilgari Smolensk knyazligi bölgan; VI–VIII asrlarda hududga slavyanlarning krivič qabilalari kelib örnaşgan.

Viloyat maydoni — 49,8 ming kvadrat kilometr. Hudud Şarqiy Yevropa tekisligida, Dnepr va Ğarbiy Dvinaning yuqori oqimida joylaşgan. Yer yuzasi tölqinsimon bölib, Smolensk va Vyazma qirlari bor. Rusça Vikipediyaga köra, eng baland nuqta — Vyazma tumanidagi Maryino qişloği yaqinida, 321 metr; eng past joyi esa Belarus çegarasida Ğarbiy Dvina sohilida, 141 metr.

Foydali qazilmalari asosan çökindi kelib çiqişga ega: qönğir kömir, torf, fosforitlar, ohaktoş, turli loy va quriliş materiallari. Rusça Vikipediya bu yerda 30 ga yaqin foydali qazilma turi aniqlanganini qayd etadi.

Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanvarning örtaça harorati ğarbda −8°, şarqda −10° atrofida; vegetatsiya davri 180 kunga yaqin. Asosiy daryo — Dnepr, uning irmoqlari Desna va Soj. Şimoli-ğarbda köllar köp. Tuproqlari asosan podzol va çimli-podzol, daryo vodiylarida allyuvial tuproqlar uçraydi. Hududning 40 foizini örmon egallaydi; unda böri, qönğir ayiq, los, qobon, tulki, olmaxon, suvsar yaşaydi, suv havzalarida leşç, olabuğa, çörtan kabi baliqlar bor. Viloyatda «Smolenskoye Poozerye» milliy boği taşkil etilgan.

ÖzME'ga köra, 2002-yilda viloyat aholisi 1 million 50 ming kişini taşkil etgan. Aholining 93,7 foizi ruslar, qolganlari belorus, ukrain va boşqa xalqlar vakillari. Şahar aholisi uluşi 70,2 foiz bölgan. Smolenskdan taşqari, yirik şaharlar qatoriga Roslavl va Vyazma kiradi.

Viloyatda sanoat rivojlangan, qişloq xöjaligi esa intensiv yuritiladi. Smolensk atom elektr stansiyasi va Smolensk issiqlik elektr markazi kabi yirik energetika obyektlari işlaydi. Maşinasozlik (energetika uskunalari, avtomobil dvigatellari va agregatlari, hisoblaş texnikasi, sovitkiçlar), kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. ÖzME olmosga sayqal beradigan «Kristall» zavodi va «Izmeritel» aviatsiya zavodini alohida tilga oladi. Asosiy sanoat markazlari — Smolensk, Vyazma, Roslavl, Safonovo, Gagarin va Yarsevo.

Qişloq xöjaligida göşt-sut çorvaçiligi, çöçqaçilik, yilqiçilik va parrandaçilik yetakçi örinda; zigir, kartoşka va sabzavot ham yetiştiriladi.

Viloyatdan Moskva — Smolensk — Minsk temir yöl magistrali va Moskva — Minsk avtomagistrali ötadi; Smolensk, Vyazma va Roslavl yirik temir yöl tugunlari hisoblanadi. Dneprda kemalar qatnaydi. ÖzME'ga köra, viloyatda bir neça oliy öquv yurti, muzeylar, jumladan, kosmonavt Yuriy Gagarin tuğilgan joydagi muzey, teatrlar va sanatoriylar faoliyat körsatadi.