Stomatit

Stomatit (yunonça «stoma» — oğiz va «-itis» — yalliğlanişni bildiruvçi qöşimça) — oğiz böşliği şilliq qavatining yalliğlanişi. ÖzME'ga köra, stomatit mustaqil kasallik sifatida keçişi yoki qizamiq, qizilça, gripp, kandidoz kabi boşqa kasalliklarning belgisi bölişi mumkin. Yalliğlaniş faqat tilda bölsa glossit, milkda bölsa gingivit deb ataladi; ularning har biri öz belgilariga ega.1

ÖzME'ga köra, stomatit moddalar almaşinuvi buzilişi (avitaminoz, qandli diabet), nerv tizimi va içki a'zolar kasalliklari, vitamin yetişmovçiligi hamda içki sekretsiya bezlari faoliyatining buzilişi oqibatida paydo böladi. Çekiş, spirtli içimliklarni suiiste'mol qiliş, juda issiq yoki juda sovuq, nordon va şör ovqatlar ham kasallikka sabab bölişi mumkin. Ayrim dorilarga nisbatan sezuvçanlik oşganda, ayniqsa, özini özi davolaganda, baloğat davrida, aql tişi qiyin çiqqanda ham stomatit kuzatiladi.

Stomatitning şakllari turliça bölsa ham, ularning umumiy belgilari bor. ÖzME'ga köra, oğiz böşliği şilliq qavati qizaradi, atrofdagi töqimalar şişadi va oğriydi, jağ osti limfa tugunlari kattalaşadi. Kasallik ötkir yoki surunkali keçadi. Bemorda ovqatlaniş va gapiriş qiyinlaşadi, ba'zan oğizdan yoqimsiz hid keladi.

Yalliğlaniş xarakteriga köra stomatitning kataral, yarali-nekrotik va aftoz xillari farqlanadi. Aftoz stomatitda şilliq qavatda kiçik, oğriqli yaraçalar — aftalar paydo böladi. ÖzME'ga köra, ayrim dori moddalari yoqmasligi yoki kimyoviy moddalar ta'sirida medikamentoz stomatit kelib çiqadi. Şilliq qavat ötkir narsalar, çirigan tişning çekkasi yoki notöğri qöyilgan tiş protezidan jarohatlanganda travmatik stomatit rivojlanadi; uning çaqaloqlarda uçraydigan şakli Bednar aftasi deb ataladi.

Rusça Vikipediya bundan taşqari allergik, gerpetik va vezikulyar turlarni ham ajratadi. Unga köra, aftalar odatda bir-bir yarim hafta içida çandiq qoldirmay bitadi. Gerpetik stomatit gerpes virusi tufayli kelib çiqadi, baland harorat bilan boşlanadi va oğizda pufakçalar toşadi. Stomatitning özi yuqumli emas, ammo uni keltirib çiqargan sabab, masalan, virus yuqumli bölişi mumkin.

Rusça Vikipediyaga köra, kasallikning paydo böliş mexanizmi töliq aniqlanmagan: u immun tizimining notaniş molekulalarga javob reaksiyasi bilan boğliq deb taxmin qilinadi. Oğiz gigiyenasiga rioya qilmaslik va gastrit, kolit kabi oşqozon-içak kasalliklari ham kataral stomatitga sabab böladi.

ÖzME'ga köra, stomatitning oldini oliş uçun çirigan tişlarni va organizmning umumiy kasalliklarini öz vaqtida davolaş, şilliq qavatni ta'sirlantiruvçi omillarni bartaraf etiş zarur. Oğiz böşliği gigiyenasiga rioya qiliş, muvozanatli ovqatlaniş va zararli odatlardan voz keçiş ham muhim. Davolaş kasallik sababiga qarab şifokor-stomatolog tomonidan belgilanadi.