Surxondaryo (daryo)

+ Surxondaryo — [[m:337|Özbekiston]]ning janubida, Surxondaryo viloyati hududidan oqadigan daryo, Amudaryoning öng irmoği. ÖzME uni Amudaryoga quyiladigan eng oxirgi öng irmoq sifatida tavsiflaydi. Rusça Vikipediyaga köra,…

+ ## Oqimi va havzasi

+ Daryo Töpolondaryo va Qoratoğdaryoning qöşilişidan hosil böladi; ÖzME bu joyni Qorovultepa qişloğidan biroz yuqorida deb körsatadi, Inglizça Vikipediya esa Denov şahri yaqinida deb yozadi. Ikkala irmoq ham Hisor tizmasin…

+ ÖzME'ga köra, daryoning uzunligi 175 km, havzasining maydoni 13 500 km², uning 8230 km² qismi toğli hududga töğri keladi. Vikipediyaning rusça va inglizça bölimlari ham 175 km va 13 500 km² raqamlarini beradi. Uzunlik Qo…

+ Havza şimolda Hisor tizmasi, ğarbda Boysun toğlari, şarqda Bobotoğ bilan örab olingan, janubda Amudaryo vodiysiga tutaşadi. Töpolondaryo va Qoratoğdaryodan taşqari Sangardakdaryo va Xöjaipok ham yirik irmoqlar sanaladi. …

+ ## Suv rejimi

+ Daryo qor va muzlik suvlaridan töyinadi. ÖzME'ga köra, eng sersuv davr may–iyun, eng kamsuv davr sentabr–oktabr oylariga töğri keladi; yillik oqimning 69 foizi mart–iyun oylarida ötadi. Suv sarfi Qorovultepa yonida köp y…

+ Surxondaryo juda loyqa daryo. Uning özani tez yemiriladigan yumşoq jinslardan iborat, şu sababli quyi oqimda özan tez-tez özgaradi, eski tarmoqlar va orollar yöqolib, yangilari paydo böladi, qirğoqlar esa tik jarlarga ay…

+ ## Xöjalikdagi ahamiyati va tarixi

+ ÖzME'ga köra, havzada uzunligi 3000 km dan oşadigan suğoriş tarmoqlari qurilgan; Zang, Hazorboğ va Qumqörğon kanallari, Uçqizil, Degrez va Janubiy Surxon suv omborlari şular jumlasidan. Rusça Vikipediyaga köra, milodiy b…