Suzoq tumani

Suzoq tumani (qir. Suzak rayonu) — Qirğiziston Respublikasining Jalolobod viloyatidagi tuman. Ma'muriy markazi — Suzoq qişloği.

Özbekça Vikipediyaga köra, tuman 1919-yilda Jalolobod tumani nomi bilan tuzilgan, 1940-yilda Suzoq tumani deb özgartirilgan. Uning hududida avval uçta tuman bölgan: 1935-yilda taşkil topgan Kugart tumani (1937-yilda Oktabr tumani bölib özgargan) va 1944-yilda taşkil topib, 1954-yilgaça mustaqil bölgan Açi tumani. Özbekça manbaga köra, 1959-yilda bu tumanlar birlaşib, Suzoq tumani deb nomlangan. Rusça Vikipediyada esa 1959-yil 26-noyabrda Suzoq tumaniga Oktabr tumani qöşilgani aytiladi.

Tuman viloyatning janubi-şarqiy qismida joylaşgan va Öş viloyati hamda Özbekistonning Andijon viloyati bilan çegaradoş. Rusça Vikipediyaga köra, u Kugart daryosi vodiysida, viloyatning janubi-ğarbida joylaşgan. Özbekça manbada tuman ğarbda va şimoli-ğarbda Bozor-Qörğon, janubi-şarqda Özgan, şimoli-şarqda Toqq'iz-Töra tumanlari bilan, janubda va janubi-ğarbda Özbekiston bilan çegaralanadi. Tuman aholi ziç joylaşgan hududlardan biri bölib, örtaça ziçlik 1 kv. km ga 50 dan ortiq kişini taşkil etadi.

Tuman maydoni haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça Vikipediyada 2,8 ming kv. km, inglizça Vikipediyada 3019 kv. km körsatilgan.

Tuman 13 ovul okrugiga bölinadi: Bağiş, Barpi, Qora-Olma, Qora-Daryo, Kögart, Qurmanbek, Qiz-Köl, Qizil-Tuu, Lenin, Seypiddin Atabekov, Suzoq, Toş-Buloq va Iris. Rusça va inglizça manbalarga köra, ularda jami 130 qişloq aholi punkti bor.

2009-yilgi röyxatga oliş natijalariga köra, tuman aholisi 241 198 kişi bölgan: qirğizlar — 147 662 (61,2 %), özbeklar — 83 551 (34,6 %), turklar — 4654 (1,9 %), kurdlar — 1561 (0,6 %), ruslar — 1061 (0,4 %), ozarbayjonlar — 875 (0,4 %), uyğurlar — 410 (0,2 %), tatarlar — 361 (0,2 %). Inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilda doimiy aholi soni 308 243 kişi bölgan.

Tuman iqtisodiyotining asosini dehqonçilik (don, paxta, tamaki, sabzavot, uzum) va çorvaçilik (qöy, eçki, mol, yilqi, çöçqa) taşkil etadi. Tumanda 410 dehqon xöjaligi, taxminan 8200 xususiy xöjalik va 45 fermer sut mahsulotlari xöjaligi faoliyat yuritadi. Qişloq xöjaligiga yaroqli 206,4 ming ga yerning 46,1 ming gasi haydaladigan yerlardir. 2001-yilda 20,3 ming ga da buğdoy (57,3 ming t), 5895 ga da paxta (15,3 ming t), 694 ga da tamaki (1700 t) yetiştirilgan; uzumçilik 1293 ga maydonda rivojlangan (2001-yilda 5900 t).

Suğorişda Kampirobod suv ombori va Qoradaryo kanali muhim ahamiyatga ega. Sanoat korxonalaridan Kökyonğoq şaxtasi, non zavodi, elektr isitgiçlar va bolalar velosipedi işlab çiqaruvçi jamiyat hamda Suzoq qişloğidagi paxta zavodi tilga olingan. Tuman hududidan Bişkek–Öş va Jalolobod–Qazarman avtomobil yöllari hamda temir yöllar ötadi.

Tumanda 95 davlat maktabi va 2 xususiy litsey bor. Davlat maktablarida 49,5 ming öquvçi 3096 öqituvçidan ta'lim oladi. Tumanda birinçi maktablar: Suzoq qişloğida — 1924-yilda, Oktabr qişloğida — 1927-yilda. Tumanda yozuvçi va şoirlar Uzakbay Abdukaimov hamda Şabdanbay Abraxmanov tuğilgan.