Svetofor

+ Svetofor (rusça svet — «yoruğlik» va yunonça phoros — «eltuvçi») — yoruğlik signallari orqali transport vositalari va piyodalar harakatini tartibga soluvçi qurilma. ÖzME'ga köra, svetoforlar köça va yöllarda, temir yöl k…

+ ## Tarixi

+ Ilk svetofor semafor şaklida bölgan. ÖzME va Rusça Vikipediyaga köra, u 1868-yilda [[m:429|London]]da, Britaniya parlamenti binosi yaqinida örnatilgan. Rusça Vikipediya ma'lumotiça, bu qurilma qölda boşqarilgan, ikki sem…

+ ÖzME'ga köra, qölda boşqariladigan dastlabki elektr svetoforlar XX asr boşida [[m:211|Amerika Qöşma Ştatlari]]da paydo bölgan va ularda faqat yaşil va qizil çiroqlar bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1914-yilda Klivlendda…

+ Svetoforlardan foydalaniş qoidalari xalqaro miqyosda 1968-yilda [[m:418|Vena]]da qabul qilingan «Yöl belgilari va signallari haqida»gi konvensiya hamda uni töldiruvçi 1971-yilgi Yevropa kelişuvi bilan belgilangan. ÖzME'g…

+ ## Turlari

+ ÖzME'ga köra, köça svetoforlari bir, ikki va uç seksiyali hamda qöşimça seksiyali böladi.

+ - **Bir seksiyali** svetoforda faqat bitta — sariq yoki qizil çiroq bor. Öçib-yonib turgan sariq çiroq haydovçini ehtiyot böliş kerakligidan ogohlantiradi. Qizil çiroq esa, masalan, temir yöl kesişmasi yoki öt öçiriş maş…

+ ## Signallar ma'nosi

+ ÖzME'ga köra, yaşil çiroq yonganda relssiz transport barça yönalişlarda, tramvay esa töğriga va çapga yura oladi. Qizil çiroqda barça transport töxtaydi, faqat tramvayga öngga buriliş mumkin. Sariq çiroqda çorrahaga yaqi…

+ ## Boşqariş

+ Svetoforlar çorraha çetiga yoki örtasiga osiladi, maxsus ustunlarga yoki bino devorlariga mahkamlanadi. Ular asosan avtomatik tarzda işlaydi, buning uçun elektron hisoblaş maşinalari ham qöllanadi. ÖzME «yaşil tölqin» ti…

+ Temir yöl svetoforlari stansiya va oraliqlarda poyezdlar harakatini boşqarib, ularning tezligini belgilaydi. Ularda yaşil, qizil, kök, sariq va oq-sutrang çiroqlar böladi. Svetoforlar sanoatdagi dispetçerlik boşqaruvida …