Taiwanese Sign Language
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Taivan imo-işora tili (xitoyça: 台灣手語, Táiwān şǒuyǔ) — Taivanda karlar va eşitişi zaif odamlar orasida eng köp işlatiladigan imo-işora tili. Rus tilidagi manbada u kam örganilgan til sifatida ta'riflanadi.
Tasnifi
13Til yapon imo-işora tili oilasiga kiradi. Inglizça manbaga köra, u yapon va koreys imo-işora tillari bilan qisman özaro tuşunarli, yapon imo-işora tili bilan leksik öxşaşligi taxminan 60 foizni taşkil qiladi. Rus tilidagi manbada tayvan, yapon va koreys imo-işora tillari leksikasi juda yaqin ekani aytiladi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
132015-yil holatiga köra sözlaşuvçilar soni aniq ma'lum emas, çunki aholini röyxatga olişda bu tilni biliş haqida söralmaydi. Rus tilidagi manbaga köra, tilning ikki şevasi bor — Tainan va Taybey şevalari. Farqlar asosan leksikada bölib, tuşunişga xalaqit bermaydi; masalan, «ananas», «maşina», «vino» işoralari farq qiladi. Inglizça manbada şevalar Taybey va Tainan maktablari atrofida şakllangani, Tayçjundagi variant esa Tainan maktabiga deyarli teng ekani qayd etilgan.
Taivandan taşqarida til «taivança» (台灣手語) deb ataladi, mamlakat içida esa «tabiiy» (自然手語) deb yuritiladi. 1970-yillarda şimoliy xitoy tili asosida yaratilgan kalka işora nutqi «grammatik imo-işora tili» deb ataladi. 1945-yildan keyin karlar maktablarida öqitiş şu kalka nutqiga ötkazilgan. U şimoliy xitoy tilining morfologiyasi va sintaksisini, asosan taivança leksikani öz içiga oladi. Ikkala şakl özaro tuşunarli, ammo grammatikadagi katta farq sababli suhbatda tuşuniş ança qiyinlaşadi.
Tarixi
13Inglizça manbaga köra, tilning boşlanişi 1895-yilga borib taqaladi. Rus tilidagi manbaga köra, til yapon bosqinçiligi davrida paydo bölgan: 1915-yilda Tainanda karlar maktabi qurilgan va u yerda Osakadan öqituvçilar dars bergan; 1917-yilda Taybeyda şunday maktab oçilgan, u yerda Tokiodan kelgan öqituvçilar işlagan. Yapon imo-işora tili şevalaridagi farqlar taivan tili şevalaridagi farqlarga asos bölgan.
Taivan Xitoy Respublikasi nazoratiga ötgaç, til xitoy imo-işora tili leksikasi bilan boyigan. Inglizça manbaga köra, Xitoydan kelgan xitoy imo-işora tili sözlaşuvçilari öqitiş usullari va özlaşmalar orqali ta'sir körsatgan. Jiddiy lingvistik tadqiqotlar 1970-yillarda boşlangan; Taivan imo-işora tili lingvistikasi böyiça birinçi xalqaro simpozium 2003-yil 1–2-martda Çiayi okrugining Minsyun şahridagi Milliy Çjunçjen universitetida ötkazilgan.
Xususiyatlari
13Işoralar qöl şakli, joylaşuvi, harakati, yönalişi va qoşlarni kötariş yoki çimiriş, boş irğiş kabi manual bölmagan komponentlardan iborat. 62 ta asosiy qöl şakli aniqlangan. Söz yasaşda işoralarni ketma-ket yoki bir vaqtda qöşiş eng unumli usul hisoblanadi.
Fe'llar ega va töldiruvçi bilan moslaşadi, zamon morfologik ifodalanişi aniqlanmagan. Asosiy söz tartibi — SVO, ammo mavzuga asoslangan tuzilma tufayli OSV va SOV köproq uçraydi. Aniqlovçi odatda aniqlanmişdan keyin keladi. Tilda yordamçi fe'llar topilgan; bu imo-işora tillari orasida birinçi hol bölib, tipologik jihatdan kamyob. Inkor morfemalari fe'ldan keyin keladi, söroq sözlar gap oxirida turadi.
Tilda barmoq alifbosi yöq, ammo ayrim inglizça sözlar barmoq bilan harflab körsatiladi; iyeroglifler havoda çiziladi yoki qöllar bilan körsatiladi. Şimoliy xitoy tilidan kalkalar ham bor, masalan, «tezyurar temir yöl» «baland» va «temir» işoralari bilan ifodalanişi mumkin. Luğatlar orasida Şi Venxan va Din Lifen muallifligidagi ikki jildlik «Şöu nen şen çyao» hamda onlayn TSL luğati bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Taiwanese Sign Language // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/173 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATaiwanese Sign Language. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/173
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/173
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.