Tajriba dalasi

Tajriba dalasi — qişloq xöjaligida ikki ma'noda işlatiladigan atama: 1) ekinlarni yetiştirişning maqbul usullarini topiş uçun dala tajribalari ötkaziladigan ilmiy muassasa; 2) bunday tajribalar uçun ajratilgan yer uçastkasi. ÖzME'ga köra, tajriba dalalari qişloq xöjaligi fanlarining rivojlanişida muhim rol öynagan.

Birinçi ma'nodagi tajriba dalasida joyning tabiiy va iqtisodiy şaroitini hisobga olib, ekinlarni ösiriş usullari işlab çiqiladi. ÖzME'ga köra, bugungi kunda mustaqil muassasa sifatida ular öz ahamiyatini yöqotgan: köp tajriba dalalari negizida tajriba stansiyalari, ba'zan esa ilmiy-tadqiqot institutlari tuzilgan. Saqlanib qolganlari muayyan institutlar ixtiyorida doimiy tajriba maydoni vazifasini ötaydi. Özbekistonda dehqonçilikka oid dastlabki tajriba dalalaridan biri Mirzaçöl tajriba dalasi bölgan.

Ikkinçi ma'nodagi tajriba dalasi ekinlarning biologik va agrotexnik xususiyatlarini, ularni turli tabiiy va xöjalik şaroitlarida yetiştiriş yöllarini örganiş uçun möljallanadi. Natijalar işonçli bölişi uçun uçastkaga qöyiladigan talablar qat'iy. ÖzME'ga köra, tuproq şu mintaqa uçun xos va unumdorligi bir tekis, relyef tekis, nişabi esa yerni bir xil namlaşga imkon beradigan bölişi kerak. Odatda sönggi uç-tört yil davomida har yili bir xil ekin ekilgan, öğitlaş va tuproqqa işlov beriş bir xil tizimda olib borilgan yerlar tanlanadi.

Tajriba belgilangan sxema böyiça, ma'lum sondagi variantlarda ötkaziladi. Natijaning aniqligi paykallarning kattaligi va tajribaning neça marta takrorlanişiga boğliq. ÖzME'ga köra, paykallar kiçik bölsa va yuqori aniqlik talab qilinsa, tajriba olti martagaça takrorlanadi; masalan, davlat nav sinovida 50 m² li paykallar işlatiladi. Paykal maydoni taxminan 100 m² gaça kattalaştirilganda aniqlik oşadi, undan ortiği esa, aksinça, uni pasaytiradi.

Alohida işlov talab qilmaydigan agrotexnik tajribalarning köpçiligi 50–200 m² li paykallarda ötkaziladi. Maşina va qurollar bilan har bir paykalga alohida işlov beriş kerak bölgan tajribalarda, masalan tuproqni işlaş usullarini sinaşda, paykal 300 m² va hatto 1000 m² gaça kattalaştiriladi.

Tajriba dalasida yetiştirilgan hosilning miqdori va sifati albatta qayd etib boriladi. ÖzME'ga köra, bu dala şaroitida hosilning örganilayotgan usullarga qançalik boğliqligini aniqlaş imkonini beradi.