Taraz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Taraz (qozoqça: Taraz) — Qozoğiston janubidagi şahar, Jambul viloyatining ma'muriy markazi. U Talas daryosi böyida, Qirğiziston çegarasi yaqinida joylaşgan va Qozoğistonning qadimgi şaharlaridan biri hisoblanadi.
Tarixi
13Uzbekça Vikipediyada arxeologik ma'lumotlarga köra şahar taxminan 5-asrda vujudga kelgan deyiladi. Rus va ingliz Vikipediyasida esa şaharning 2000 yillik tarixi Xunnlar şanyuyi Çjiçji qurgan qal'a bilan boğlanadi; 2001-yilda 2000 yillik yubileyi nişonlangan va bu YUNESKO tomonidan tan olingani aytiladi. Şahar 568-yilda vizantiyalik elçi Zemarx tomonidan qayd etilgan. Arab va fors manbalarida u Talas, Taraz, Yangi nomlari bilan tilga olingan.
Taraz Buyuk ipak yölidagi muhim savdo markazi bölgan. 751-yilda uning yaqinida Tang sulolasi va Abbosiylar xalifaligi qöşinlari örtasida Talas jangi bölgan. 9-asr oxirida şahar Somoniylar tarkibiga kirgan, keyinroq Qoraxoniylar davlatida bölgan; rus va ingliz manbalariga köra 11–12-asrlarda eng gullagan davrini boşdan keçirgan. Qoraxitoylar va möğullar istilosidan keyin şahar tanazzulga uçragan. Rus Vikipediyasiga köra, 1220-yilda möğullar uni vayron qilgan va şahar Yangi deb nomlangan. 19-asrda Avliyoota qal'asi qurilgan, 1864-yilda şaharni Rossiya qöşinlari bosib olgan. 1917-yilda Yettisuv temir yöli ötkazilgan, 1920-yildan şahar Qozoğiston tarkibida.
Şahar nomi bir neça marta özgargan: Avliyoota, Mirzoyan (1936—1938), Jambul (1938) va Taraz. Nomning Tarazga qaytarilgan yili manbalarda turliça: 1997 yoki 1998.
Geografiyasi
13Taraz respublikaning janubida, Talas daryosi vodiysidagi tekislikda joylaşgan. Janubda Ğarbiy Tyan-Şan tarmoqlari, ğarbda Qoratau toğlari bor. Iqlimi keskin kontinental: eng issiq oy iyulda örtaça harorat +25,5 °C, eng sovuq oy yanvarda −3,0 °C. Mutlaq maksimum +43,7 °C (1983), mutlaq minimum −40,0 °C (1951). Rus Vikipediyasiga köra şaharda fosfor sanoati korxonalari bölgani sababli ekologik holat oğirlaşgan.
Aholisi
13Uzbekça Vikipediyada aholi soni 2014-yilda 351 353 kişi, 2013-yilda 352 mingga yaqin deyilgan. Inglizça Vikipediyada 1999-yilgi röyxatda 330 100 va 2023-yil aprelida 428 000, rusça Vikipediyada 2026-yil martida 488 598 kişi körsatilgan. Şahar köp millatli hisoblanadi.
Iqtisodiyoti
13Taraz kimyo (fosfor, mineral öğitlar), yengil va oziq-ovqat sanoatining muhim markazi. Bu yerda charm-poyabzal kombinati, jun fabrikasi, şakar-qand, göşt, sut, baliq, pivo zavodlari va boşqalar bor. Maşinasozlik va quriliş materiallari sanoati ham rivojlanmoqda. Şaharda aeroport, temir yöl va avtovokzallar işlaydi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Uzbekça Vikipediyaga köra, Tarazda uçta oliy öquv yurti, ölkaşunoslik muzeyi va drama teatri bor. Şahardan 18 km janubi-ğarbda Babaji xotun maqbarasi (10–11-asrlar) va Oyşabibi maqbarasi (11–12-asrlar) saqlangan. Rusça Vikipediyada şahar markazida Qoraxon maqbarasi borligi aytiladi. Qazişmalarda zarduştiylarning ossuariylardagi qabrlari, 11–12-asrlarga oid hammom va korizlar topilgan. 1968-yilda Jambul viloyat filarmoniyasi taşkil etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Taraz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/898 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATaraz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/898
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/898
Raqamlarda
Aholi soni · 2021-yil
418 ming kişi
+30,5 %2009-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q486545wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q5092066wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.