Termiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Termiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi — 1936–1938-yillarda Termiz şahri va uning atrofidagi qadimiy yodgorliklarni örgangan ilmiy ekspeditsiya. ÖzME'ga köra, bu Örta Osiyoda birinçi marta tuzilgan kompleks, ya'ni bir neça yönalişni birlaştirgan arxeologik ekspeditsiya bölib, uning maqsadi şaharning tarixiy davrlarini aniqlaş va arxeologik aşyolar töplaş edi.1
Taşkil etiliş va tarkibi
13Ekspeditsiyaga arxeolog M. Ye. Masson rahbarlik qilgan. ÖzME'ga köra, uning tarkibiga bir neça muassasa xodimlaridan tuzilgan guruhlar (otryadlar) kirgan: Özbekiston qadimiy va san'at yodgorliklarini muhofaza qiliş qömitasi (Uzkomstaris), Leningraddagi Davlat Ermitaji, Moskvadagi Markaziy dinga qarşi muzey, Samarqand va Termiz tarix muzeylari. Har bir guruh alohida yodgorlik yoki mavzu ustida işlagan.
Teşiktoş topilmasi
13Ekspeditsiyaning eng maşhur natijasi A. P. Okladnikov boşçiligidagi guruh işi bilan boğliq. ÖzME'ga köra, bu guruh Teşiktoş ğorida mustye davriga oid bola skeleti qoldiqlarini topgan va bu kaşfiyot jahon ilmi uçun katta ahamiyatga ega bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, topilma 1938-yilda Boysuntov tizmasidagi ğordan çiqarilgan; tişlarga qarab bola 8–11 yoşda bölgani aniqlangan. Bolaning boş suyagi atrofida beş juft toğ eçkisi şoxi topilgani uni ataylab, marosim bilan dafn etilgan deb taxmin qiliş uçun asos bölgan, ammo bu talqin haligaça bahsli. Keyinçalik mitoxondriyal DNK tahlili qoldiqlar neandertalga tegişli ekanini tasdiqlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1938-yilgaça neandertallar Örta Osiyogaça yetib kelmagan deb hisoblangan.
Termiz atrofidagi tadqiqotlar
13ÖzME'ga köra, ekspeditsiya Termizning tarixiy topografiyasini tuzgan. Çingiztepa va Qoratepadagi qadimiy budda ibodatxonalari oçilgan, antik davrga oid frizlar topilgan, Ayritom xarobasida qazişma ötkazilgan, Termizşohlar saroyi qoldiqlari keng örganilgan. Hududning suğoriş tarixi bilan birga örta asr me'moriy yodgorliklari ham tekşirilgan. Miloddan avvalgi 1-asr va milodiy 1-asrga oid sopol buyumlar majmuasi Kuşon podşoligi tarixini örganişda muhim qadam bölgan. Özbekistonda ilk bor toş idişga bitilgan kxaroşti hind yozuvi namunasi ham şu ekspeditsiya davrida topilgan.
Ilmiy ahamiyati
13ÖzME ekspeditsiya topilmalarini Örta Osiyodagi qadimiy jamiyatlarning paydo böliş, gullab-yaşnaş va inqiroz bosqiçlarini davrlaştirişda muhim manba deb baholaydi. Uning faoliyati faqat Termiz va atrofi bilan çeklanmay, butun mintaqa tarixini arxeologik jihatdan örganiş uçun asos bölib xizmat qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Termiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4356 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATermiz arxeologik kompleks ekspeditsiyasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4356
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4356
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Teşik-Taş 1en.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 313-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 313-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.