Tomografiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tomografiya (yunonça «tomos» — «kesim», «qavat» va «grafo» — «yozaman»), laminografiya — tekşirilayotgan a'zo yoki jismning içki tuzilişini alohida qavatlar (kesimlar) tarzida tasvirlaydigan usul. ÖzME tomografiyani rentgen tekşirişining murakkab turi sifatida ta'riflaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, bugungi kunda bu atama içkariga kira oladigan istalgan nurlaniş yoki tölqin yordamida qavatma-qavat tasvir oliş usullarini anglatadi va tibbiyotdan taşqari arxeologiya, geofizika, materialşunoslik, astrofizika kabi sohalarda ham qöllanadi. Tasvir oladigan asbob tomograf, olingan surat esa tomogramma deb ataladi.12
Klassik rentgen tomografiyasi
13ÖzME'ga köra, mumtoz rentgen tomografiyasi rentgen trubkasi bilan plyonkali kassetaning suratga oliş paytida bir-biriga nisbatan qarama-qarşi tomonga bir vaqtda siljişiga asoslangan; bunda bemor mutlaqo qimirlamay yotişi kerak. Natijada tanlangan tekislikdagi tuzilmalar aniq, boşqa qavatlardagilari esa xira çiqadi. Ikki qavat orasidagi masofa — tomografik qadam tekşirilayotgan obyekt qalinligiga qarab tanlanadi: masalan, öpka uçun u 0,5–2 santimetr va undan ortiq bölişi mumkin. Inglizça Vikipediyaga köra, bu usulni 1930-yillarda italyan rentgenolog Alessandro Vallebona işlab çiqqan.
Tekşiruv töğri, yon va köndalang holatlarda bajariladi. ÖzME'ga köra, köp qavatli (simultan) kassetalar bir yöla bir neça qavatni suratga oliş, tekşiriş vaqtini qisqartiriş va bemor oladigan nurlaniş dozasini kamaytiriş imkonini bergan. Usul nafas a'zolari, yurak-qon tomir tizimi, skelet va qorin böşliği a'zolaridagi ösmalar va boşqa kasalliklarni aniqlaşda keng qöllangan, çunki u patologik öçoqning joyi, şakli, kattaligi va atrofdagi töqimalarga munosabatini körsatadi.
Kompyuter tomografiyasi
13Inglizça Vikipediyaga köra, 1970-yillar oxiridan klassik tomografiya örnini asosan kompyuter tomografiyasi egallagan. Bu usulda turli yönalişlardan olingan köplab rentgen proyeksiyalari matematik qayta tiklaş algoritmlari yordamida kesim tasvirlariga aylantiriladi. Uning nazariy asosi 1917-yilda avstriyalik matematik Iogann Radon işlab çiqqan integral almaştiriş bilan boğliq. Birinçi tijorat kompyuter tomografini 1967–1972-yillarda ingliz muhandisi Godfri Xaunsfild yaratgan; u va Allan Kormak 1979-yilda fiziologiya va tibbiyot böyiça Nobel mukofotiga sazovor bölgan. Tasvirdagi ziçlik birligi Xaunsfild şkalasi bilan ölçanadi: suv uçun 0, havo uçun −1000 birlik.
Boşqa turlari
13ÖzME hozirgi tibbiyotda kompyuter tomografiyasi bilan bir qatorda magnit-rezonans tomografiya keng tarqalganini qayd etadi. Inglizça Vikipediyaga köra, magnit-rezonans tomografiyada tasvir harakatlanuvçi qismlarsiz, fazoda özgaruvçan magnit maydonlari yordamida olinadi. Kompyuter tomografiyasi pozitron-emission tomografiya bilan birga ham qöllanadi. Bu usullar kasallik öçoği qaysi qavatda ekanini aniq belgilaş, uç ölçamli tasvir yaratiş va jarrohlik operatsiyalarini rejalaştirişda katta ahamiyatga ega.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tomografiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3049 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATomografiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3049
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3049
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Tomographyen.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: CT scanen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 486–487-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 486–487-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.