Törtköl
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Törtköl (qoraqalpoqça: Tórtkúl) — Qoraqalpoğiston Respublikasidagi şahar, Törtköl tumanining ma'muriy markazi. 1873-yildan 1918-yilgaça (rus manbasida — 1920-yilgaça) Petro-Aleksandrovsk deb atalgan.
Tarixi
13Özbekça Vikipediyaga köra, şahar 1873-yil 13-avgustda qadimgi Törtköl qişloği örnida rus harbiylari tomonidan qal'a sifatida barpo etilgan va Petro-Aleksandrovsk deb nomlangan. Rus Vikipediyasida esa asos solingan sana 1873-yil 20-avgust deb körsatilgan; u Xiva xonligi qal'asi örnida taşkil etilgani aytiladi. Şahar Sirdaryo viloyati Amudaryo bölimining siyosiy-ma'muriy va harbiy boşqarmasi qarorgohi bölgan. Şahar kvadrat (tört gul) şaklida qurilgani uçun Törtköl deb atalgani aytiladi; mahalliy rivoyatlardan birida nom forsça «Durri gil» (serhosil, oltin tuproq) bilan izohlanadi.
Rus manbasiga köra, 1913-yilda şaharda telegraf, 1922-yilda radiostansiya örnatilgan; 1918-yil noyabrda Junaidxon qöşinlari Petro-Aleksandrovskni 11 kun qamal qilgan. Şahar nomi 1920-yilda Törtköl deb özgartirilgan. 1925-yildan Qoraqalpoğiston Muxtor viloyatining markazi bölgan.
Amudaryo oqimining özgarişi şaharga zarar yetkazgan. Uzbek manbasiga köra, 1934-yilda daryo şahardan 500–800 m narida oqqan, şahar suv yuvib ketgan va 1949-yilda yangi joyga köçirilgan. Poytaxtni Nukusga köçiriş sanasi manbalarda har xil: özbekça Vikipediyada 1932-yil, rus va ingliz Vikipediyalarida 1939-yil körsatilgan. Rus va ingliz manbalariga köra, 1942-yilda daryo şaharni bir keçada vayron qilgan.
Geografiyasi
13Şahar Amudaryoning öng qirğoğida, Qoraqalpoğiston janubida joylaşgan. Iqlimi kontinental, quruq va issiq (Köppen böyiça BWk). Yanvarning örtaça harorati −25 °C, iyulniki 45 °C. Rus va ingliz manbalariga köra, yillik örtaça harorat 12,4 °C, yoğin miqdori yiliga 97 mm.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholi soni 2023-yilda 224,7 ming kişi deb berilgan, rus Vikipediyasida 2023-yil 1-yanvar holatida 66 365 kişi, ingliz Vikipediyasida 2016-yilda 58 200 kişi körsatilgan. Bu raqamlar bir-biriga zid; ehtimol ular turli hududiy birliklarga tegişli, ammo manbalarda bu aniqlanmagan.
Iqtisodiyoti
13Şaharda paxta tozalaş zavodi, temirbeton va asfalt zavodlari, «Törtkölteks», «Törtkölyoğ», «Törtkölmoy» qöşma korxonalari hamda boşqa korxonalar bor. 2010-yil yozida yirik oziq-ovqat va kiyim-keçak bozori oçilgan. Şahar respublika ahamiyatidagi avtomobil yöli yonida joylaşgan; temir yöl stansiyasi 1996-yilda qurilgan, aeroport esa 1999-yilgaça (rus manbasida 2000-yilgaça) işlagan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda ölkaşunoslik muzeyi, madaniyat saroyi, «Yoşlik» madaniyat va istirohat boği, kutubxonalar va öz telekanali bor. Markaziy maydonda «Mustaqillik», «Motamsaro ona» va «Baynalminal jangçilarga» yodgorliklari joylaşgan. Şahar 20 ming örinli stadionga ega. Törtköldan xalq xonandasi Otajon Xudoyşukurov, oğir atletikaçi Sulton Raxmanov (Olimpiya çempioni) çiqqan. Rus va ingliz manbalarida uzoq umr körgan Tuti Yusupova ham tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Törtköl // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/828 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATörtköl. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/828
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/828
Raqamlarda
Aholi soni · 2004-yil
50 800 kişi
+39,8 %1989-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1027623wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q1369137wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.