Töyçi hofiz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Töyçi hofiz (asl ismi — Mulla Töyçi Toşmuhamedov; 1868, Toşkent — 1943-yil 1-iyun) — özbek xonandasi, mumtoz aşula ijroçiligining yetakçi vakillaridan biri. ÖzME'ga köra, 1927-yilda unga Özbekiston xalq hofizi unvoni berilgan. U özbek aşulalarini ilk bor gramplastinkaga yozdirgan xonandalardan biri sifatida ham tanilgan.
Hayoti va ustozlari
13ÖzME'ga köra, Töyçi hofiz 1878–1884-yillarda eski maktabda tahsil olgan va şu yillarda Hofiz, Alişer Navoiy, Boborahim Maşrab, Bedil, Fuzuliy singari mumtoz şoirlar ijodini puxta örgangan; keyinçalik ularning ğazallarini aşulalarga solib aytgan. Xonandalik sirlarini u yoşligida amakisi Qöçqor otadan örgangan. Abduqahhor, Saidahmad va Nazirxon kabi maşhur hofizlar bilan birgalikda «Qöşiq bazmi» deb atalgan musiqiy keçalar uyuştirgan.
Ilk repertuarida «Ey dastai gul, marhabo», «Fiğon», «Şitob aylab» kabi aşulalar bölgan. ÖzME'ga köra, 1890-yilda Şojalil hofiz va tanburçi Şobarot jörligida ijro etgan «Şahnoz-Gulyor» turkumi unga katta şuhrat keltirgan va nomi butun Turkiston ölkasiga yoyilgan.
Gramplastinkaga yozuvlar
1320-asr boşida Töyçi hofiz yangi texnikadan foydalanib, öz ijrosini yozib qoldirgan birinçi özbek xonandalari qatoriga kirgan. ÖzME'ga köra, «Grammofon» jamiyati 1905-yilda Rigada va 1911-yilda Skobelevda (hozirgi Farğona) undan 25 ta aşulani, jumladan, ikki qismli «Ilğor», «Xisrav» va «Suvora»ni, «Bobo Ravşan», «Yangi kurd», «Avji kurd» va boşqalarni yozib olgan. 1908–1910-yillarda u Farğona vodiysidan bölgan Adolatxon, Mozidaxon kabi ayol xonandalarning qöşiqlarini ham birinçi marta plastinkaga yozdirişga boş-qoş bölgan. Uning taşabbusi bilan 1906–1912-yillarda Andijon, Farğona, Xöjand va boşqa şaharlarda grammofon va plastinka sotadigan dökonlar oçilgan.
Faoliyati va ijro uslubi
13ÖzME'ga köra, Töyçi hofiz Eron, Turkiya, Italiya, Misr va Hindistonda (1900), keyinroq Şarqiy Turkistonda (1913–1914) çiqiş qilgan. 1920-yillarda xalq çolğu ansambllarini tuzişda va «Farhod va Şirin», «Layli va Majnun» sahna asarlari uçun musiqa tanlaşda qatnaşgan. 1927-yildan to vafotigaça Özbekiston radiosining xalq çolğu ansamblida ustoz xonanda va Özbek davlat filarmoniyasining yetakçi aşulaçisi bölgan. 1937-yilda Moskvadagi özbek san'ati dekadasida iştirok etgan.
Uning repertuarida «Bayot», «Fiğon», «Uşşoq», «Segoh», «Girya», «Çorgoh», «Köça boği», «Taronai Dugoh» kabi mumtoz aşulalar bölgan. ÖzME uning uslubini kuçli ovoz, jumlalarni maromiga yetkazib aytiş va qoçirimlarga boylik bilan tavsiflaydi. Ayniqsa, Navoiyning «Qaro közum» ğazali bilan aytilgan «Uşşoq» hofizlik san'atining yuksak namunasi sanaladi. Ijro etgan aşulalarining köp matnlari va ularning kuy nomlari şoir Xislatning 1912-yilda Toşkentda çiqqan «Armuğoni Xislat» bayozida jamlangan. 1937-yilda Ittifoq radiosi, keyinroq musiqaşunos Viktor Uspenskiy ham uning ijrosini yozib olgan.
Merosi
13ÖzME'ga köra, Ş. Şoumarov, Yunus va Rixsi Rajabiylar, K. Zokirov, B. Mirzayev kabi san'atkorlar uning ijro an'analarini davom ettirgan. Toşkent gramplastinkalar zavodi va Qaşqadaryo viloyat musiqali drama teatri Töyçi hofiz nomini olgan. 2000-yilda u vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan taqdirlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Töyçi hofiz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2663 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATöyçi hofiz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2663
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2663
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 9-jild, 826–827-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 826–827-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.