Toyota

Toyota Motor Corporation (yaponça: トヨタ自動車株式会社) — Yaponiyaning multinatsional avtomobil işlab çiqaruvçi korporatsiyasi. Boş idorasi Aiçi prefekturasidagi Toyota şahrida joylaşgan.

Kompaniya töqimaçilik dastgohlari işlab çiqarişdan boşlangan. 1924-yilda Sakiçi Toyoda avtomatik töqimaçilik dastgohini ixtiro qildi; 1929-yilda uning patenti Britaniyaning Platt Brothers kompaniyasiga sotilib, tuşgan mablağ avtomobil işlab çiqarişni rivojlantiriş uçun boşlanğiç kapital böldi. Sakiçining öğli Kiiçiro Toyoda rahbarligida 1933-yilda Toyoda Automatic Loom Works tarkibida avtomobil bölinmasi taşkil etildi. 1934-yilda A turidagi dvigatel, 1936-yilda birinçi yengil avtomobil — Model AA yaratildi.

Toyota Motor Co., Ltd. 1937-yilda mustaqil kompaniya sifatida taşkil etildi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, nomni „Toyoda“dan „Toyota“ga özgartiriş talaffuzni soddalaştiriş va yapon yozuvida sakkiz çiziqdan iborat (omadli hisoblangan raqam) bölgani bilan boğliq. Ikkinçi jahon uruşi davrida kompaniya asosan Yaponiya armiyasi uçun yuk maşinalari işlab çiqardi.

Yengil avtomobillar işlab çiqariş 1947-yilda tiklandi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 1949-yilda kompaniya bankrotlik yoqasiga keldi va işçilar soni 8 mingdan 6 minggaça qisqartirildi. 1950-yillarda Land Cruiser taqdim etildi, 1957-yilda Toyota avtomobillari AQShga eksport qilina boşladi, 1958-yilda Braziliyada Yaponiyadan taşqaridagi birinçi işlab çiqariş korxonasi oçildi. 1966-yilda „Korolla“ yaratildi. 1982-yilda Toyota Motor Company va Toyota Motor Sales birlaştirilib, Toyota Motor Corporation nomini oldi. 1989-yilda premium-klass Lexus brendi işga tuşirildi, 1997-yilda birinçi gibrid avtomobil Toyota Prius taqdim etildi. 1997-yilda Toşkentda kompaniya vakolatxonasi oçilgan.

Asosiy faoliyat — yengil va yuk avtomobillari hamda avtobuslar işlab çiqariş va sotiş. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 2026-yil holatida kompaniya Century, Daihatsu, Lexus va Toyota brendlari ostida avtomobillar işlab çiqaradi. Kompaniya moliyaviy xizmatlar ham körsatadi. Toyota Subaru (20%), Mazda (5,1%), Suzuki (4,9%), Isuzu (4,6%) va Yamaha Motor (3,8%) kompaniyalarida uluşga ega, şuningdek Xitoy, Çexiya, Hindiston va AQShdagi qöşma korxonalarda iştirok etadi.

Özbekça Vikipediyaga köra, avtomobillarni yiğiş jarayoni 98 % robotlaştirilgan.

• 1962-yilda jami 1 million, 1972-yilda 10 million, 1986-yilda 50 million, 1996-yilda 90 million, 1999-yilda 100 million yengil avtomobil işlab çiqarilgan (özbekça Vikipediya).
• 2012-yilda yiliga 10 milliondan ortiq avtomobil işlab çiqargan birinçi işlab çiqaruvçi böldi; şu yili 200-millioninçi avtomobil çiqarildi, 2023-yil sentabrigaça 300 million avtomobil işlab çiqarildi.
• 2024/25 moliyaviy yilida 9,36 million avtomobil sotildi (Xitoydagi qöşma korxonalar bilan 10,27 million).
• 2025-yilda 72 ta zavod: Yaponiyada 16 ta, Osiyoning boşqa qismida 29 ta, Şimoliy Amerikada 14 ta, Yevropada 6 ta, boşqa hududlarda 7 ta.
• 2024/25 moliyaviy yilida avtomobil bölinmasi daromadi 43,2 trln iyen (88 %), moliyaviy xizmatlar — 4,48 trln iyen (9 %).
• 2025-yilgi Forbes Global 2000 röyxatida 14-örin.

Toyota Motor Corporation — Toyota Group tarkibidagi asosiy kompaniya. 2023-yil 31-martga kelib uning 207 ta Yaponiyadagi va 362 ta xorijiy şöba kompaniyasi bölgan. 2021-yil holatida yirik aksiyadorlari: The Master Trust Bank of Japan (11,71 %), Custody Bank of Japan (9,00 %), Toyota Industries Corporation (8,68 %).

Akio Toyoda (1956-yil tuğilgan) 2009-yildan prezident bölgan, 2023-yil apreldan boşqaruv kengaşi raisi; u asosçi Kiiçiro Toyodaning nabirasi. Kenta Kon 2026-yil apreldan prezident va boş ijroçi direktor.