Tunnel

+ Tunnel, yoki tonnel (inglizça tunnel — «quvur») — transport, suv ötkaziş, muhandislik kommunikatsiyalarini joylaştiriş va boşqa maqsadlarda quriladigan, gorizontal yoki qiya holdagi yer osti yoxud suv osti sun'iy inşooti…

+ ## Turlari

+ ÖzME tunnellarni bir neça belgiga köra tasniflaydi:

+ - **Vazifasiga köra:** aloqa yöllaridagi (metropoliten, temir yöl, avtomobil yöli, piyodalar ötiş joylari), gidrotexnik, kommunal, konçilik va maxsus (mudofaa inşootlari, yer osti elektr stansiyalari) tunnellar. - **Joyl…

+ Rusça Vikipediya yovvoyi hayvonlar yöllaridan avtomobil yoki temir yöllar ostidan ötkaziladigan ekologik tunnellarni ham tilga oladi. Tunnellar toğlarni aylanib ötmaslik, yölni qisqartiriş yoki kemalar qatnoviga xalaqit …

+ ## Tuzilişi va quriliş usullari

+ Tunnelning köndalang kesimi doira, tuxumsimon yoki töğri törtburçak şaklida böladi. Qaziş usuli grunt va suvli qatlamlarning holatiga qarab tanlanadi. Böşliq odatda sun'iy mustahkamlaşni, ya'ni qoplama qurişni talab qila…

+ Tunnel havosi odatda nam va issiq böladi, unda zararli gazlar töplanadi. Şuning uçun 50–60 metrdan qisqa tunnellarda tabiiy şamollatiş yetarli bölsa, uzunroqlarida ventilyatorlar yordamida sun'iy şamollatiş qöllanadi.

+ ## Tarixi

+ Rusça Vikipediyaga köra, Bobil, Misr, Yunoniston va Rimda yer osti işlari bizning eramizdan ança oldin olib borilgan — avval foydali qazilmalar oliş, maqbara va ibodatxonalar quriş, keyinroq suv ta'minoti va transport uç…

+ Rusça Vikipediyaga köra, uzoq vaqt dunyodagi eng uzun tunnel Yaponiyaning Xonsyu va Xokkaydo orollarini tutaştiruvçi «Seykan» (53,9 kilometr, 1988) bölgan; 2016-yilda Şveytsariyada uzunligi 57 kilometrlik Gotard bazis tu…

+ ## Özbekistonda

+ ÖzME'ga köra, Özbekistondagi suv omborlari va GESlarda gidrotexnik tunnellar qurilgan, Kamçiq va Rezak dovonlarida umumiy uzunligi 2,5 kilometr bölgan zamonaviy avtomobil tunnellari barpo etilgan. Toşkent metropoliteni q…