Tximpxu

Tximpxu (dzongkxa: ཐིམ་ཕུག་; inglizça yozuvda Thimphu) — Butan Qirolligining poytaxti. Şahar Vang-Çu (Wang Çhu) daryosining ğarbiy sohilida joylaşgan, şuningdek, şu nomli ma'muriy tuman (dzongkxag) markazi hisoblanadi.

1960-yilgaça Tximpxu vodiy böylab soçilgan bir neça qişloqçadan iborat bölgan, jumladan Motitang, Çangangxa, Çanglimitang, Langçupaxa va Taba. Ingliz tilidagi Vikipediyada 1885-yilda hozirgi Çanglimitang sport maydoni örnida jang bölgani va ğalaba Butanning birinçi qiroli Ugyen Vangçukka deyarli butun mamlakatni nazorat qiliş yölini oçgani aytiladi. Uçinçi qirol Jigme Dorji Vangçuk islohotlar ötkazib, krepostnoylikni bekor qilgan, yerni qayta taqsimlagan va soliq tizimini isloh qilgan.

Poytaxtni qadimiy Punaxadan Tximpxuga köçiriş haqidagi manbalardagi ma'lumotlar bir-biriga mos kelmaydi: inglizça Vikipediyada bu qaror 1952-yilda qabul qilingani, 1955-yilda Tximpxu poytaxtga aylangani va 1961-yilda rasman poytaxt deb e'lon qilingani yoziladi; rusça Vikipediyada esa şahar 1955-yildan poytaxt ekani, 1961-yilda şahar maqomini olgani, 2009-yilda esa munitsipalitet maqomini olgani körsatilgan. Xorijiy vakolatxonalar va xalqaro taşkilotlarning joylaşişi şaharning tez kengayişiga olib kelgan. 2008-yilda mamlakat mutlaq monarxiyadan parlamentli konstitutsiyaviy monarxiyaga ötgan, hukumat markazi Tximpxuda joylaşgan.

Şahar şimoldan janubga çözilgan tor vodiyda, Vang-Çu daryosi böyida joylaşgan. Rusça manbada balandligi 2400 m deb berilgan; inglizça manbada şahar balandligi 2248 dan 2648 metrgaça, bu uni Osiyodagi eng baland poytaxt qiladi. Janubiy qismida Lungten Zampa köprigi daryoning ikki sohilini boğlaydi.

Iqlimi musson ta'siridagi subtropik toğli (Cwb). Janubi-ğarbiy musson yomğirlari aprel örtalaridan sentabrgaça yoğadi; qişda keçalari sovuq, kunduzi nisbatan iliq böladi, yoğin kam.

2005-yil 31-may aholi röyxatiga köra şahar aholisi 79 185 kişi, ziçligi 1 km² ga 3029 kişi; butun tuman aholisi 92 929 kişi. 2011-yilda şahar aholisi taxminan 91 ming kişi deb baholangan (inglizça manba), 2012-yilgi baho esa 99 021 kişi (rusça manba). Özbekça Vikipediyada 1998-yil uçun 30 mingdan ortiq kişi körsatilgan.

Inglizça manbaga köra, qişloq xöjaligi va çorvaçilik mamlakat yalpi milliy mahsulotining taxminan 45 foizini beradi; turizm qat'iy tartibga solinadi. Özbekça Vikipediyada yoğoçsozlik va oziq-ovqat sanoati korxonalari hamda issiqlik elektr stansiyasi qayd etilgan. Şaharda mamlakatdagi mehmonxonalarning eng köp qismi joylaşgan. Aeroport borligi haqida manbalar zid: özbekça Vikipediyada aeroport bor deyilsa, inglizçasida şaharning öz aeroporti yöqligi va 52 km uzoqlikdagi Paro aeroportidan foydalanilişi aytiladi.

Har yili sentabr yoki oktabrda ötkaziladigan Tseçu bayrami Taşiçxo dzongi hovlilarida çam niqobli raqslari bilan nişonlanadi. Taşiçxo dzongida hukumat joylaşgan, qirolning iş xonasi ham şu yerda. Qirolning rasmiy qarorgohi — Deçençoling saroyi şahar şimolida.

Diqqatga sazovor joylar: Tximpxu-çorteni (Uçinçi qirol xotirasiga), Butan töqimaçilik muzeyi, Butan Milliy kutubxonasi, an'anaviy qoğoz işlab çiqariş manufakturasi, Amaliy san'at markazi, haftalik bozor, Soat minorasi maydoni, Simtoxa dzongi (17-asrda qurilgan, hozir buddaviy universitet) va şaharning eng qadimgi saqlangan ibodatxonasi — Çangangxa lxakxang (13-asrda kengaytirilgan).