Ukrain tili

− Genetik tasnifga koʻra ukrain tili hindevropa oilasi slavyan guruhining sharqiy slavyan kichik guruhiga kiradi. Unga nasl jihatidan eng yaqini — belarus tili: IX–XI asrlardan boshlab ikkala til qisman umumiy shevalar aso…

− Soʻzlashuvchilar soni manbalarda turlicha koʻrsatilgan. Oʻzbekcha Vikipediyada umumiy soni 46 mln. (shundan Ukrainada 38 mln., Rossiyada 4,5 mln., Oʻzbekistonda 150 ming; XX asr oxiri), ruscha Vikipediyada esa turli baho…

− Ukrain yozuvi kirill alifbosiga asoslangan. Eng qadimgi yozma yodgorliklar: XIV–XV asrlardagi yuridik hujjatlar, Peresopnitsa Injili (1556–1561) va boshqalar.

− Adabiy tilning rivojlanishi ikki bosqichga boʻlinadi: qadimgi ukrain tili (XIV asr — XVIII asr oʻrtalari) va hozirgi ukrain tili (XVIII asr oxiridan). Qadimgi ukrain tilida yuridik hujjatlar, ilmiy nasr va badiiy adabiyo…

− XX asrning 20-yillarida adabiy tilda jiddiy oʻzgarishlar boʻldi: u aholining turli tabaqalari hayotida keng qoʻllana boshladi. 50-yillarda til meʼyorlari va terminologiyadagi tartibsizliklarga barham berildi. Meʼyoriy oʻ…

− Ingliz tilidagi manbada ukrain tili Kiyev Rusi tili avlodi sifatida taʼriflanadi; Polsha-Litva davlati davrida unga polyak va lotin tillari taʼsir qilgan, XVIII asrga kelib gʻarbiy rus tili hududiy variantlarga ajralgan.…

+ Genetik tasnifga köra ukrain tili hindevropa oilasi slavyan guruhining şarqiy slavyan kiçik guruhiga kiradi. Unga nasl jihatidan eng yaqini — belarus tili: 9–11-asrlardan boşlab ikkala til qisman umumiy şevalar asos…

+ Sözlaşuvçilar soni manbalarda turliça körsatilgan. Özbekça Vikipediyada umumiy soni 46 mln. (şundan Ukrainada 38 mln., Rossiyada 4,5 mln., Özbekistonda 150 ming; 20-asr oxiri), rusça Vikipediyada esa turli baho…

+ Ukrain yozuvi kirill alifbosiga asoslangan. Eng qadimgi yozma yodgorliklar: 14–15-asrlardagi yuridik hujjatlar, Peresopnitsa Injili (1556–1561) va boşqalar.

+ Adabiy tilning rivojlanişi ikki bosqiçga bölinadi: qadimgi ukrain tili (14-asr — 18-asr örtalari) va hozirgi ukrain tili (18-asr oxiridan). Qadimgi ukrain tilida yuridik hujjatlar, ilmiy nasr va badiiy adabiyot yarat…

+ 20-asrning 20-yillarida adabiy tilda jiddiy özgarişlar böldi: u aholining turli tabaqalari hayotida keng qöllana boşladi. 50-yillarda til me'yorlari va terminologiyadagi tartibsizliklarga barham berildi. Me'yoriy ö…

+ Ingliz tilidagi manbada ukrain tili Kiyev Rusi tili avlodi sifatida ta'riflanadi; Polşa-Litva davlati davrida unga polyak va lotin tillari ta'sir qilgan, 18-asrga kelib ğarbiy rus tili hududiy variantlarga ajralgan. Ro…

13 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)

+ Ukrain tili (özini «ukraїnska mova» deb ataydi) — hindevropa tillari oilasining slavyan tarmoğidagi şarqiy slavyan guruhiga mansub til. U ukrain xalqining milliy tili va Ukrainaning yagona davlat tilidir.

+ ## Tasnifi

+ Genetik tasnifga köra ukrain tili hindevropa oilasi slavyan guruhining şarqiy slavyan kiçik guruhiga kiradi. Unga nasl jihatidan eng yaqini — belarus tili: IX–XI asrlardan boşlab ikkala til qisman umumiy şevalar aso…

+ Ukrain tilining uçta asosiy laxjasi bor: janubi-şarqiy (örta dneprböyi, slobojan, daştçöl şevalari), janubi-ğarbiy (volin-podol, galiç-bukovina va karpat şevalari) va şimoliy (çapqirğoq, öngqirğoq, volin-…

+ ## Tarqalişi va sözlaşuvçilar

+ Ukrain tili asosan Ukrainada, şuningdek Belarus, Rossiya, Qozoğiston, Polşa, Slovakiya, Ruminiya, Moldova, Vengriya, Serbiya hamda Kanada, AQSH, Argentina, Avstraliya va boşqa mamlakatlardagi ukrainlar orasida tarqal…

+ Sözlaşuvçilar soni manbalarda turliça körsatilgan. Özbekça Vikipediyada umumiy soni 46 mln. (şundan Ukrainada 38 mln., Rossiyada 4,5 mln., Özbekistonda 150 ming; XX asr oxiri), rusça Vikipediyada esa turli baho…

+ ## Yozuvi

+ Ukrain yozuvi kirill alifbosiga asoslangan. Eng qadimgi yozma yodgorliklar: XIV–XV asrlardagi yuridik hujjatlar, Peresopnitsa Injili (1556–1561) va boşqalar.

+ ## Tarixi

+ Şarqiy slavyan tillari kabi ukrain tili ham qadimgi rus tilining şevalari asosida şakllangan. Janubiy şevalarning mustaqil tilga ajralişiga Kiyev Rusining siyosiy parçalanişi, keyinçalik ukrain yerlarining Litva …

+ Adabiy tilning rivojlanişi ikki bosqiçga bölinadi: qadimgi ukrain tili (XIV asr — XVIII asr örtalari) va hozirgi ukrain tili (XVIII asr oxiridan). Qadimgi ukrain tilida yuridik hujjatlar, ilmiy nasr va badiiy adabiyo…

+ XX asrning 20-yillarida adabiy tilda jiddiy özgarişlar böldi: u aholining turli tabaqalari hayotida keng qöllana boşladi. 50-yillarda til me'yorlari va terminologiyadagi tartibsizliklarga barham berildi. Me'yoriy ö…

+ Ingliz tilidagi manbada ukrain tili Kiyev Rusi tili avlodi sifatida ta'riflanadi; Polşa-Litva davlati davrida unga polyak va lotin tillari ta'sir qilgan, XVIII asrga kelib ğarbiy rus tili hududiy variantlarga ajralgan.…

+ ## Xususiyatlari

+ Fonetika: tiloldi i tovuşining paydo bölişi va ö, e unlilarining yopiq böğinlarda i ga ötişi (masalan, sniɦ «qor», kit «muşuk»); akanening yöqligi; frikativ undoş /ɦ/ning mavjudligi; söz oxirida jarangli undo…

+ Morfologiya: çaqiriq kelişigining saqlanişi; erkak jinsdagi otlarda jönaliş kelişigida -ovi, -evi qöşimçalari; sifatlarning qisqargan şakllari; davomli fe'llarda kelasi zamonning sintetik şakli (masalan, kupuv…

+ Sintaksis: özgarmas fe'l şaklli (-no, -to) şaxssiz gaplarning qöllanişi.

+ Luğat tarkibining asosini umumslavyan, qadimgi rus va ukrain kelib çiqişidagi sözlar taşkil etadi. Ingliz tilidagi manbaga köra, tarixan nemis, yidiş, polyak, lotin va turkiy tillardan ham sözlar özlaşgan.