Vazopressin
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Vazopressin (lotinça vas — «tomir» va presso — «bosaman» sözlaridan), antidiuretik gormon — gipotalamusda hosil böladigan va gipofizning orqa bölagidan qonga çiqariladigan neyrogormon. U organizmda suv miqdorini saqlab turişda va qon tomirlarini toraytirişda asosiy rol öynaydi. Ilmiy adabiyotda arginin-vazopressin (AVP) va argipressin nomlari ham qöllanadi.12
Tuzilişi
13ÖzME vazopressinni kimyoviy tabiatiga köra polipeptid deb ta'riflaydi. Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, u toqqiz aminokislotadan iborat peptid (nonapeptid) bölib, birinçi va oltinçi örindagi sistein qoldiqlari özaro disulfid köprik hosil qiladi. Odamda va köpçilik sut emizuvçilarda sakkizinçi örinda arginin turadi; çoşqa va unga yaqin ayrim hayvonlarda uning örnida lizin bölgan şakli — lizin-vazopressin uçraydi. Vazopressin tuzilişi jihatidan oksitotsin gormoniga juda yaqin: ikkalasining aminokislotalar ketma-ketligi faqat ikki örinda farq qiladi, ularni kodlaydigan genlar esa bir xromosomada yonma-yon joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, gormonni birinçi bölib amerikalik biokimyogar Vinsent dyu Vino tuzilişini aniqlab, sun'iy yöl bilan sintez qilgan.
Hosil bölişi va ajralişi
13ÖzME'ga köra, vazopressin gipotalamus yadrolaridagi neyrosekretor hujayralarda işlab çiqariladi, nerv tolalari orqali gipofizga ötadi va u yerdan qonga ajraladi. Rusça Vikipediya bu hujayralarni asosan supraoptik yadroning yirik neyronlari deb körsatadi. Gormon qon plazmasining osmotik bosimi oşganda yoki hujayradan taşqari suyuqlik hajmi kamayganda köproq ajraladi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning qondagi yarim yemiriliş davri juda qisqa — bir neça öntalab daqiqa.
Vazifalari
13Vazopressinning ikki asosiy ta'siri bor. Birinçisi — antidiuretik ta'sir: u buyrakdagi yiğuvçi naycalarning suv ötkazuvçanligini oşirib, suvning qonga qayta sörilişini kuçaytiradi; natijada siydik miqdori kamayadi va u quyuqlaşadi. Ikkinçisi — tomirlarni toraytiriş: gormon tomirlarning silliq muskullariga ta'sir qilib, arterial bosimni kötaradi. ÖzME qayd etişiça, şu xususiyatlari tufayli vazopressin odam va umurtqali hayvonlar organizmida suv-tuz almaşinuvini muvozanatda saqlaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, gipotalamusdan bevosita miyaga ajraladigan vazopressin ijtimoiy xulq-atvor va stressga javob reaksiyalarida ham iştirok etişi mumkin.
Tibbiy ahamiyati
13Vazopressin yetişmasa yoki buyraklar unga sezgir bölmay qolsa, qandsiz diabet rivojlanadi: bemor juda köp siydik çiqaradi va doimiy çanqoq his qiladi. Aksinça, gormon ortiqça ajralganda organizmda suv töplanib, qondagi natriy miqdori pasayadi. ÖzME'ga köra, vazopressin saqlovçi preparatlar hayvonlar gipofizining orqa bölagidan olingan; inglizça Vikipediyaga köra, hozir gormon yetişmovçiligini davolaşda uning sintetik analogi desmopressin keng qöllanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Vazopressin // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3384 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVazopressin. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3384
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3384
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Антидиуретический гормонru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Vasopressinen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 11-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 11-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.