Vinci

Vinci (VINCI) — Fransiyaning quriliş va konsessiyalar kompaniyasi. Boş qarorgohi Parij çekkasidagi Nanterda joylaşgan, aksiyalari Euronext Parij birjasida muomalada.

Kompaniyaga 1899-yilda Aleksandr Jiro (Alexandre Giros) va Lui Luşer (Louis Loucheur) asos solgan. Rus Vikipediyasiga köra, u dastlab Giros et Loucheur deb atalgan, 1908-yilda Société Générale d'Entreprises (SGE) nomini olgan. Inglizça maqolada esa kompaniya 1899-yilda SGE nomi bilan taşkil etilgani aytiladi.

Rusça manbaga köra, SGE 1940-yillar oxirida milliylaştirilgan va 1966-yilda Compagnie générale d'électricité (CGE, keyinçalik Alcatel) nazoratiga ötgan. Keyinçalik u Saint-Gobain guruhi tarkibiga kirgan: rusça manbada bu 1984-yil, inglizça manbada 1981-yil deyilgan. 1988-yilda SGE ni Générale des Eaux (keyinçalik Vivendi) sotib olgan. 1990-yillarda kompaniya Buyuk Britaniya va Germaniyada faoliyat yurita boşlagan. Bu davrdagi yirik loyihalar orasida Portugaliyadagi Vasko da Gama köprigi, Xitoydagi Daya Bay AES, Fransiyadagi Normandiya köprigi va Stad de France bor.

2000-yilda kompaniya Vinci deb qayta nomlandi (rusça manbada — may oyida). GTM Group sotib olinişi rusça manbada 2000-yil oktyabriga, inglizça manbada 2001-yilga tegişli deb körsatilgan; rusça manbaga köra, şu bitim Vinci ni dunyodagi eng yirik quriliş kompaniyasiga aylantirgan.

Keyingi yillardagi yirik bitimlar:

• 2006: Autoroutes du Sud de la France sotib olindi.
• 2007: Soletançe Baçy sotib olindi.
• 2010: Cegelec va Tarmac ning Yevropadagi agregat korxonalari sotib olindi; Meteor Parking ham xarid qilindi.
• 2012: ANA Aeroportos de Portugal 3,08 mlrd yevroga sotib olinadigan böldi.
• 2014–2016: Vinci Park aksiyalari Ardian Infrastructure va Crédit Agricole Assurances konsorsiumiga sotildi; kompaniya Indigo deb qayta nomlandi.
• 2015: Orix bilan birga Osakadagi Itami va Kansay aeroportlarini 45 yil boşqariş şartnomasi olindi (qiymati taxminan 18 mlrd dollar).
• 2017: Salvador (Braziliya) aeroportini 30 yil boşqariş konsessiyasi olindi; Avstraliyaning Seymour Whyte kompaniyasi, şvedça Eitech va Infratek sotib olindi.
• 2019: Gatvik aeroportining 50,01 % aksiyalari sotib olindi.
• 2021: Braziliyaning yana oltita aeroportini 30 yil boşqariş konsessiyasi yutib olindi. Cobra IS sotib olindi (rusça manbada 5,5 mlrd dollar; inglizça manbada ACS Industrial bölimi uçun 5,2 mlrd yevro taklifi aytilgan).
• 2024: FM Conway ni sotib oliş böyiça kelişuvga erişildi.

2023-yil holatiga köra, Vinci bölinmalari quyidagilar:

• Konsessiyalar: VINCI Autoroutes (Fransiyadagi avtomagistrallar), VINCI Airports (Fransiya va yana 12 davlatdagi aeroportlar), VINCI Highways, VINCI Railways va VINCI Stadium.
• Energetika: VINCI Energies (sanoat, axborot va telekommunikatsiya obyektlarini energiya bilan ta'minlaş) va Cobra IS (quyoş va şamol elektr stansiyalari kabi energetika obyektlari qurilişi).
• Quriliş: VINCI Construction (yirik obyektlar, ixtisoslaşgan quriliş, infratuzilma) va VINCI Immobilier (turar joy va tijorat köçmas mulki).

Rusça manbaga köra, Vinci 2007-yilda «Mostotrest» bilan Moskva — Sankt-Peterburg pullik avtomobil yölining boş qismini quriş uçun qöşma kompaniya tuzgan; 2024-yil oxiri — 2025-yil boşida Rossiyadagi aktivlarini «Natsproyektstroy» ga sotgan. Inglizça manbada kompaniyaning Rossiyadagi faoliyati tanqid qilingani va Ximki örmoni yaqinidagi qurilişga qarşi noroziliklar bölgani qayd etilgan.

• 2023-yil daromadi: 69,6 mlrd yevro (inglizça manbada 2024-yil boşida aylanma 12 % oşib, 69 mlrd yevroga yetgani aytilgan).
• 2023-yil daromadining hududlar böyiça taqsimoti: Fransiya — 43 %, Yevropaning boşqa qismi — 34 %, AQSH — 5 %, Kanada — 3 %, Markaziy va Janubiy Amerika — 6 %, Osiyo va Yaqin Şarq — 6 %, Afrika — 3 %.
• 2023-yilda bölinmalar uluşi: VINCI Construction — 45 %, VINCI Energies — 28 %, konsessiyalar — 17 %, Cobra IS — 9 %, VINCI Immobilier — 2 %.
• Forbes Global 2000 röyxatida (2023) — 129-örin.
• 2019-yil 31-dekabr holatiga aksiyadorlar: Fransiyadan taşqaridagi institutsional investorlar — 57,2 %, Fransiyadagi institutsional investorlar — 17,1 %, yakka aksiyadorlar — 6,8 %, xodimlar — 8,8 %, Qatar Investment Authority — 5 %, kompaniyaning öz aksiyalari — 8,3 %.

Ksavye Giyar (Xavier Huillard, 1954-yil 27-iyunda tuğilgan) 2006-yildan boş direktor (CEO), 2010-yildan direktorlar kengaşi raisi; u kompaniyada 1998-yildan beri işlaydi. Tuzilma konsessiyalar, energetika va quriliş yönalişlariga bölingan.