Virulentlik
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Virulentlik (lotinça virulentus — «zaharli») — mikroorganizm yoki virusning kasallik qözğatiş qobiliyati darajasi. Rusça Vikipediyaga köra, virulentlik patogenlikning ölçovi hisoblanadi: patogenlik umuman kasallik qözğata oliş xususiyati bölsa, virulentlik uning kuçini ifodalaydi. Atama Mikrobiologiya, tibbiyot, veterinariya va ösimliklar patologiyasida keng işlatiladi.12
Mohiyati
1,3ÖzME'ga köra, virulentlik faqat kasallik qözğatuvçi, ya'ni patogen organizmlarga xos. U patogen turning, uning ayrim biotiplari yoki biotiplar guruhining muayyan ösimlik navi yoki hayvon zotini tanlab zararlaş xususiyati bilan belgilanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, ayniqsa ösimliklarda «gen — genga» tizimi doirasida virulentlik deganda patogenning çidamli xöjayinni ham zararlay oliş qobiliyati tuşuniladi. Ekologik nuqtai nazardan esa u parazit xöjayinga yetkazadigan yaşovçanlik yöqotişi sifatida qaraladi.
Virulentlik ikki tomonga boğliq. Rusça Vikipediyaga köra, u yuqumli agentning öz xossalari bilan birga xöjayin organizmining sezuvçanligiga ham boğliq. ÖzME ham virulentlik organizmning qarşilik körsatiş qobiliyati bilan uzviy boğliqligini ta'kidlaydi.
Ölçaş va özgariş
1,3Rusça Vikipediyaga köra, virulentlik şartli kattaliklar bilan ölçanadi: minimal öldiruvçi doza, 50 foiz öldiruvçi doza va 50 foiz yuqtiruvçi doza. Bu kattaliklar organizmni zararlaş uçun zarur bölgan hujayralar yoki virus zarralari sonini körsatadi. Bir turga mansub mikroorganizmlarda ham virulentlik keskin farq qilişi mumkin. Laboratoriyada uzoq saqlangan qözğatuvçining virulentligi köpinça pasayadi; bu hodisadan vaksinalar tayyorlaşda foydalaniladi. Mutagen ta'sirlar yordamida virulentlikni kuçaytiriş yoki susaytiriş ham mumkin.
ÖzME'ga köra, ösimlik patogenlarining virulentligi kasallikni sun'iy yuqtiriş yöli bilan yoki tabiiy dala şaroitida aniqlanadi.
Virulentlik omillari
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, bakteriyalarning kasallik qözğatiş qobiliyati organizmga kirgan bakteriyalar soni, kiriş yöli, xöjayin himoya mexanizmlari va virulentlik omillari deb ataluvçi içki xususiyatlar bilan belgilanadi. Bu omillar odatda fermentlar yordamida hosil böladigan oqsillar yoki boşqa molekulalardir. Rusça Vikipediyaga köra, ular bakteriya xromosomasidagi genlar, bakteriofaglar DNKsi yoki plazmidalar orqali kodlanadi; şu sababli virulentlik plazmida orqali bir hujayradan boşqasiga ötişi ham mumkin.
Özbekistondagi tadqiqotlar
1,3ÖzME virulentlikni ğöza vilti misolida tuşuntiradi. Bu kasallikni vertitsillium uruğiga mansub Verticillium dahliae zamburuği qözğatadi; u köplab ekinlarni zararlab, ularning sölişiga sabab böladi. Özbekistonda ötkazilgan tadqiqotlar tuproqda bu zamburuğning ikki irqi borligini va ular ekiladigan ğöza navlari hamda poliz ekinlari uçun virulent ekanini körsatgan. ÖzME'ga köra, ikkinçi irq «Toşkent» tipidagi ğöza navlarini, birinçi irq esa 108-F tipidagi navlarni zararlaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Virulentlik // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3215 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVirulentlik. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3215
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3215
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Вирулентностьru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Virulenceen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 189-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 189-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.