Xanoy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xanoy (vyet. Hà Nội) — Vyetnam poytaxti va aholi soni böyiça mamlakatdagi ikkinçi şahar. U markazga böysunuvçi ma'muriy birlik hisoblanadi.
Tarixi
13Özbekça Vikipediyada Xanoyga 5-asrda (ba'zi ma'lumotlarga köra 7-asrda) asos solingani aytiladi. Rus va ingliz Vikipediyasiga köra, şahar 1010-yilda imperator Li Tay To (Lý Thái Tổ) Dayla qal'asi yaqinida poytaxtni köçirib, şaharga Txanglong («Uçayotgan ajdarho») nomini bergan. Ingliz Vikipediyasiga köra, 1428-yilda şahar Dongkin deb qayta nomlangan va bu nom 1789-yilgaça işlatilgan; özbekça Vikipediyada esa 11-asrdan 1833-yilgaça Txanglaung yoki Dongkin nomlari qayd etilgan. 1802-yilda (özbekça Vikipediyada — 1804) Nguyen sulolasi poytaxtni Xyue'ga köçirgan. «Xanoy» nomi 1831-yildan qöllana boşlagan (rus va ingliz Vikipediyasi; özbekça Vikipediyada 1833-yil nomi keltirilgan).
Fransiya hukmronligi davrida Xanoy Tonkin protektoratining ma'muriy markazi, 1902-yildan Fransiya Hindixitoyining ma'muriy markazi bölgan (1945-yilgaça). 1945-yil 2-sentyabrda Xo Şi Min mustaqillik e'lon qilgaç, Xanoy Vyetnam Demokratik Respublikasi poytaxti böldi; 1954–1976-yillarda Şimoliy Vyetnam poytaxti, 1976-yildan birlaşgan Vyetnam Sotsialistik Respublikasi poytaxti. 2010-yil 1–10-oktyabrda şaharning 1000 yilligi nişonlandi.
Geografiyasi
13Şahar Xongxa (Qizil) daryosi böyida joylaşgan. Nomi «daryolar orasidagi şahar» yoki «daryo bilan öralgan joy» ma'nosida izohlanadi. 2008-yil 1-avgustda qöşni viloyat va tumanlar qöşilgaç, şahar maydoni qariyb 3345 km² (ingliz Vikipediyasida 3358,6 km²) ga yetgan. Iqlimi mussonli, subekvatorial: yanvarning örtaça harorati 16–17°, iyulniki 29–29,5°. Yomğirli issiq fasl apreldan noyabrgaça, salqin quruq fasl dekabrdan martgaça davom etadi.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholisi 1,24 mln. kişi (1998) deb körsatilgan. Rus Vikipediyasiga köra, 2009-yilda 6 448 837 kişi, 2024-yilda 8 717 600 kişi; ingliz Vikipediyasida 2026-yil uçun 8,7 mln. kişi keltirilgan.
Iqtisodiyoti
13Xanoy — mamlakatning muhim sanoat markazi. Özbekça Vikipediyaga köra, mamlakat sanoat mahsulotining 1/6 qismi şu yerda işlab çiqariladi. Maşinasozlik, kimyo, yoğoçsozlik, töqimaçilik, oziq-ovqat va keramika sanoati korxonalari mavjud, kauçuk qayta işlanadi. Hunarmandçilikda uy-rözğor va badiiy buyumlar tayyorlanadi. Şaharda Vyetnam Davlat banki, Vietcombank, PetroVietnam, Vietnam Airlines kabi yirik bank va kompaniyalar joylaşgan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega; dengiz avanporti — Xayfon.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda universitet (1918), politexnika instituti, muzeylar va botanika boği bor. Şahar Eski va Yangi qismlardan iborat. Diqqatga sazovor joylar: Konfutsiyga bağişlangan «Adabiyot maskani» ibodatxona majmuasi (1070), Xo Şi Min maqbarasi majmuasi va 1049-yilda qurilgan Motkot (Bitta ustun) pagodasi, Txanglong qal'asi (rus Vikipediyasiga köra, uning markaziy qismi YUNESKO Jahon merosi röyxatida), Qaytarilgan qiliç köli, Ğarbiy köl, Vyetnam etnologiya muzeyi. Adabiyot maskanidagi doktorlar stellari tizimi YUNESKO tomonidan jahon hujjatli merosi deb tan olingan. Eski şaharda hunarmandlar yaşaydi, köçalar nomi ularning kasbini bildiradi (Yelpiğiç, Zargarlar, Ipak köçalari va boşqalar).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xanoy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/638 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXanoy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/638
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/638
Raqamlarda
Aholi soni · 2024-yil
8,7 mln kişi
+3,3 %2022-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1858wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q881wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.