Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xausa

    General matnni heç kim töğridan-töğri özgartirmaydi. Har özgarişda ikki kişi körinadi: kim yozgan (SI modeli yoki inson) va kim tekşirib tasdiqlagan.

    Hozirgi matn kimniki

    Claude Opus 5.5SI 69%Claude Sonnet 5.5SI 31%
    1. Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabr
      Yozgan: Yangi alifbo

      Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan

      Xausa — chad tillari tarmogʻiga mansub, Gʻarbiy Afrikada keng tarqalgan va qabilalararo muloqot vositasi boʻlgan afrikaosiyo tili. → Xausa — çad tillari tarmoğiga mansub, Ğarbiy Afrikada keng tarqalgan va qabilalararo muloqot vositasi bölgan afrikaosiyo tili.

    2. General matn · 2026-yil 22-oktabr
      Yozgan: Yangi alifbo

      Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan

      4 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)

      13 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa

    3. General matn · 2026-yil 20-oktabr
      Yozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş

      Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.

      − Xausa afrikaosiyo tillari oilasining chad tarmogʻiga kiradi va shu tarmoqdagi eng koʻp soʻzlashuvchiga ega tildir. Ingliz tilidagi materialda u chad tillarining gʻarbiy kichik guruhiga kiritilgan.

      − Xausa Shimoliy Nigeriya, Niger, Chad, Kamerun, Gana, Benin, Togo kabi mamlakatlarda tarqalgan. Ingliz tilidagi materialga koʻra, Sudanning ayrim hududlarida ham ishlatiladi; Niger aholisining taxminan 53 foizi shu tilda …

      − Asosiy lahjalari: kano, katsina, sokoto, zariya, xalajiya, damagaram, gobir va boshqalar. Ular bir-biriga juda yaqin. Feʼl tizimi va kishilik olmoshlaridagi tafovutlar asosan shimoli-gʻarbiy lahjalarda (Niger va Nigeriya…

      − Xausa arab alifbosi asosidagi ajamiy yozuvidan va baʼzi diakritik belgilar qoʻshilgan lotin alifbosidan foydalanadi. Lotin yozuviga oʻtish vaqti manbalarda turlicha: oʻzbekcha materialda XIX asr oxiridan, ruscha material…

      − Gazeta, jurnal va kitoblar asosan lotin grafikasida, anʼanaviy sheʼriyat va diniy (islomiy) adabiyot ajamiyda nashr etiladi. Ruscha materialga koʻra, ƴ harfi faqat Nigerda ishlatiladi, Nigeriyada uning oʻrniga ʼy yozilad…

      − Ruscha materialga koʻra, xausa adabiy an’anasi nisbatan sekin rivojlangan. Eng qadimgi asarlar orasida arab va fula tillaridan qilingan diniy adabiyot tarjimalari bor. Sokoto xalifaligi asoschisi Usmon dan Fodio, uning u…

      − Ruscha materialga koʻra, unli tovushlar tizimi 10 ta monoftong (5 qisqa va 5 choʻziq) hamda 2 ta diftongdan iborat; inglizcha materialda diftonglar soni toʻrtta deyilgan. Implosiv va ejektiv undoshlar mavjud. Xausa tonli…

      + Xausa afrikaosiyo tillari oilasining çad tarmoğiga kiradi va şu tarmoqdagi eng köp sözlaşuvçiga ega tildir. Ingliz tilidagi Vikipediyada u çad tillarining ğarbiy kiçik guruhiga kiritilgan.

      + Xausa Şimoliy Nigeriya, Niger, Çad, Kamerun, Gana, Benin, Togo kabi mamlakatlarda tarqalgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Sudanning ayrim hududlarida ham işlatiladi; Niger aholisining taxminan 53 foizi şu tild…

      + Asosiy lahjalari: kano, katsina, sokoto, zariya, xalajiya, damagaram, gobir va boşqalar. Ular bir-biriga juda yaqin. Fe'l tizimi va kişilik olmoşlaridagi tafovutlar asosan şimoli-ğarbiy lahjalarda (Niger va Nigeriya…

      + Xausa arab alifbosi asosidagi ajamiy yozuvidan va ba'zi diakritik belgilar qöşilgan lotin alifbosidan foydalanadi. Lotin yozuviga ötiş vaqti manbalarda turliça: özbekça Vikipediyada 19-asr oxiridan, rusça Vikiped…

      + Gazeta, jurnal va kitoblar asosan lotin grafikasida, an'anaviy şe'riyat va diniy (islomiy) adabiyot ajamiyda naşr etiladi. Rusça Vikipediyaga köra, ƴ harfi faqat Nigerda işlatiladi, Nigeriyada uning örniga ʼy yozil…

      + Rusça Vikipediyaga köra, xausa adabiy an'anasi nisbatan sekin rivojlangan. Eng qadimgi asarlar orasida arab va fula tillaridan qilingan diniy adabiyot tarjimalari bor. Sokoto xalifaligi asosçisi Usmon dan Fodio, uning…

      + Rusça Vikipediyaga köra, unli tovuşlar tizimi 10 ta monoftong (5 qisqa va 5 çöziq) hamda 2 ta diftongdan iborat; inglizça Vikipediyada diftonglar soni törtta deyilgan. Implosiv va ejektiv undoşlar mavjud. Xausa t…

      10 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)

    4. Qisqa tavsif · 2026-yil 18-oktabr
      Yozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 25

      Sabab: Bo'sh tavsif to'ldirildi — SI yuklaşi

      Xausa — çad tillari tarmoğiga mansub, Ğarbiy Afrikada keng tarqalgan va qabilalararo muloqot vositasi bölgan afrikaosiyo tili.

    5. General matn · 2026-yil 18-oktabr
      Yozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Xausa_(til)→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 25

      Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi

      + Xausa — afrikaosiyo (somhom) tillari oilasining çad tillari tarmoğiga mansub til. U Ğarbiy Afrikada, ayniqsa musulmonlar orasida, turli xalqlar örtasidagi muloqot tili sifatida keng qöllanadi.

      + ## Tasnifi

      + Xausa afrikaosiyo tillari oilasining çad tarmoğiga kiradi va şu tarmoqdagi eng köp sözlaşuvçiga ega tildir. Ingliz tilidagi materialda u çad tillarining ğarbiy kiçik guruhiga kiritilgan.

      + ## Tarqalişi va sözlaşuvçilar

      + Xausa Şimoliy Nigeriya, Niger, Çad, Kamerun, Gana, Benin, Togo kabi mamlakatlarda tarqalgan. Ingliz tilidagi materialga köra, Sudanning ayrim hududlarida ham işlatiladi; Niger aholisining taxminan 53 foizi şu tilda …

      + Sözlaşuvçilar soni manbalarda har xil berilgan:

      + - özbekça Vikipediya: 31 mln. (ba'zi manbalarda 40 mln.) kişidan ortiq (ötgan asrning 90-yillari); - rusça Vikipediya: 100 mln. kişi (70 mln. uçun ona tili, 30 mln. uçun ikkinçi til); - inglizça Vikipediya: 94,…

      + Nigeriyaning şimoliy ştatlarida xausa ma'muriy sohada, maktab ta'limida (ayniqsa boşlanğiç maktablarda) va radio eşittirişlarda ingliz tili bilan bir darajada qöllanadi.

      + Asosiy lahjalari: kano, katsina, sokoto, zariya, xalajiya, damagaram, gobir va boşqalar. Ular bir-biriga juda yaqin. Fe'l tizimi va kişilik olmoşlaridagi tafovutlar asosan şimoli-ğarbiy lahjalarda (Niger va Nigeriya…

      + ## Yozuvi

      + Xausa arab alifbosi asosidagi ajamiy yozuvidan va ba'zi diakritik belgilar qöşilgan lotin alifbosidan foydalanadi. Lotin yozuviga ötiş vaqti manbalarda turliça: özbekça materialda XIX asr oxiridan, rusça material…

      + Gazeta, jurnal va kitoblar asosan lotin grafikasida, an'anaviy şe'riyat va diniy (islomiy) adabiyot ajamiyda naşr etiladi. Rusça materialga köra, ƴ harfi faqat Nigerda işlatiladi, Nigeriyada uning örniga ʼy yozilad…

      + ## Tarixi

      + Rusça materialga köra, xausa adabiy an'anasi nisbatan sekin rivojlangan. Eng qadimgi asarlar orasida arab va fula tillaridan qilingan diniy adabiyot tarjimalari bor. Sokoto xalifaligi asosçisi Usmon dan Fodio, uning u…

      + ## Xususiyatlari

      + Söz özgarişi va söz yasalişida suffiks va prefikslar hamda içki fleksiya muhim örin tutadi. Leksikasi asosan tub çad sözlaridan iborat, ammo arab, ingliz, fransuz va qöşni tillardan özlaşmalar ham ançagina.

      + Rusça materialga köra, unli tovuşlar tizimi 10 ta monoftong (5 qisqa va 5 çöziq) hamda 2 ta diftongdan iborat; inglizça materialda diftonglar soni törtta deyilgan. Implosiv va ejektiv undoşlar mavjud. Xausa tonli…

    6. Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabr
      Yozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q56475

      Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.