Yamusukro

Yamusukro — Kot-d'Ivuar Respublikasining poytaxti va avtonom okrugi. Şahar Abidjandan şimolda joylaşgan, transport yöllari çorrahasi hisoblanadi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, şahar atrofi qadimdan aholi yaşagan hudud bölgan: mamlakatda topilgan yuz minglab yillik toş qurollar bunga dalil sifatida keltiriladi. Rus tilidagi Vikipediyada şahar 1905-yilda qişloq örnida asos solingani aytiladi; nomidagi «kro» baule tilida «qişloq» ma'nosini bildiradi, «Yamusu» esa qişloq asosçisining şaxsiy ismi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Fransiya mustamlakasi davrida N'Gokro qişloği Yamusukro deb qayta nomlangan va «kro» qöşimçasi baule tilida «şahar» ma'nosini beradi; unda malika Yamusu Kuasi N'Goning jiyani sifatida tilga olinadi.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1939-yilda Feliks Ufuye-Buanyi qişloq rahbari bölgan, 1950-yilda qişloqda 500 aholi yaşagan. 1964-yildan keyin prezident Ufuye-Buanyi keng kölamli qurilişni boşladi, 1977-yil 21-iyulda öz plantatsiyalarini davlatga topşirdi. 1983-yil martida şahar mamlakatning siyosiy va ma'muriy poytaxtiga aylantirildi, çunki u prezidentning tuğilgan joyi edi. Bu mamlakat poytaxtining bir asrdagi törtinçi köçişi böldi; avval Grand-Bassam (1893), Bingervil (1900) va Abidjan (1933) poytaxt bölgan. Iqtisodiy faoliyatning aksariyati hamon Abidjanda, u rasman «iqtisodiy poytaxt» sanaladi.

Manbalarda Abidjandan masofa turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada 260 km şimolda, rus va ingliz tilidagi manbalarda 240 km. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, okrug maydoni 2075 km² bölib, toğli past tepaliklar va tekisliklardan iborat. Iqlimi — nam va quruq tropik (Aw): mart–oktyabr oylarida uzoq yomğirli fasl, qolgan tört oyda quruq fasl davom etadi; yillik yoğin taxminan 1130 mm.

Aholi soni manbalarda turliça: 189 ming kişi (1998, özbekça Vikipediya), 355 573 kişi (2014 yil bahosi, rus tilidagi Vikipediya) va 361 893 kişi (2014-yil röyxati, ingliz tilidagi Vikipediya). Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, bu mamlakatdagi uçinçi yirik şahar. Şaharda asosan xristian çerkovlari, şuningdek masjidlar bor.

Şahar atrofida kofe, kakao, yams, banan va boşqa qişloq xöjalik ekinlari yetiştiriladi; rus tilidagi Vikipediyaga köra, çorva (qoramol, qöy, eçki) ham boqiladi. Oziq-ovqat va yoğoçsozlik korxonalari mavjud. Ingliz tilidagi Vikipediya asosiy faoliyat turlari sifatida baliqçilik, örmon xöjaligi va parfyumeriya sanoatini körsatadi. Xalqaro aeroport faoliyat yuritadi.

Şaharda prezident qarorgohi va yirik siyosiy partiyalar qarorgohlari joylaşgan. Eng maşhur obyekt — Tinçlik Xonimi bazilikasi: manbalarga köra, dunyodagi eng katta xristian çerkovi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, uning balandligi 158 metr, 7000 ötirgan va yana 11 ming tik turgan ibodat qiluvçini siğdiradi; qurilişga Italiyadan marmar, Fransiyadan rangli şişa keltirilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, bazilikani 1990-yil 10-sentyabrda Papa Ioann Pavel II muqaddas qilgan.

Boşqa obyektlar: Kossu töğoni, PDCI-RDA uyi, Feliks Ufuye-Buanyi nomidagi Milliy politexnika instituti (1996-yilda taşkil etilgan), şahar hokimiyati binosi, protestant ibodatxonasi, masjid va Mehmonlar saroyi. Xalqaro aeroport Konkord samolyotini qabul qila oladigan Afrikadagi ikki aeroportdan biri deb körsatiladi. Şaharda 2019-yilgi jahon şaşka çempionati ötkazilgan va Ivory Coast Open tennis turniri böladi.