Zarafşon tizmasi

+ Zarafşon tizmasi — Pomir-Olay toğ tizimiga mansub toğ tizmasi; Zarafşon daryosidan janubda, [[m:382|Tojikiston]] va [[m:337|Özbekiston]] hududida joylaşgan. ÖzME'ga köra, u Mastçoh (Köksuv) toğ tugunidan boşlanib, Turkis…

+ ## Tuzilişi va geologiyasi

+ ÖzME'ga köra, tizma gersin burmalanişida hosil bölgan, söng yemirilgan va uçlamçi davrda qayta kötarilib, hozirgi qiyofasini olgan. U asosan paleozoy ohaktoşlari va kristalli slanetslardan, ğarbiy qismida esa qisman gran…

+ Tizmani Zarafşonning çap irmoqlari — Fondaryo, Kiştutsoy va Mağiyondaryo köndalangiga kesib ötib, uç qismga böladi. Fondaryogaça bölgan şarqiy tor qismi Mastçoh toğlari deb ataladi: balandligi 4500–5000 m, eng baland nuq…

+ Kiştutsoydan ğarbda toğlar pasayib, platosimon körinişga ega böladi. ÖzME'ga köra, Mağiyondaryodan Taxtaqoraça dovonigaça Çaqalikalon toği davom etadi, dovondan ğarbdagi Qoratepa toği esa 500–600 m li adirlar bilan tugay…

+ ## Muzliklari va suvlari

+ ÖzME muzliklarning umumiy maydonini 307 km² deb körsatadi; rusça Vikipediyaga köra esa tizmada umumiy maydoni 270 km² bölgan 560 ga yaqin muzlik bor. Tizmaning şarqiy qismi Mastçoh va Yağnob daryolari havzalarini, ğarbiy…

+ ## Iqlimi

+ ÖzME'ga köra, iqlimi kontinental. Toğ etaklari issiq va quruq, yuqoriga kötarilgan sari havo salqinlaşib, yoğin köpayadi. Yanvarning örtaça harorati past qismlarda −0,5 °C dan 2 °C gaça, 2500–3000 m balandlikda esa −6 °C…

+ ## Ösimlik va hayvonot dunyosi

+ ÖzME'ga köra, yon bağirlarda asosan arçazorlardan iborat siyrak örmonlar bor. 800 m gaça böz tuproqlar, 1500–2000 m da toğ örmon-daşt mintaqasi tarqalgan bölib, u yerda zarang, arça, yonğoq, bodom, pista, dölana, itburun…

+ ## Tarixi va xöjalikdagi ahamiyati

+ Rusça Vikipediyaga köra, 2003-yilda Qaşqadaryo viloyatida, tizmaning janubiy etagidagi Angilak ğorida myuste davriga oid toş qurollar va odam suyagi topilgan; topilma qatlamining yoşi 38–44 ming yil deb aniqlangan. Ingli…