Aççi surilmasi

+ Aççi surilmasi (Atçi surilmasi deb ham yoziladi) — Ohangaron daryosining yuqori oqimida, uning çap qirğoğida 1972-yil bahorida harakatga kelgan ulkan yer surilmasi. ÖzME'ga köra, u dunyodagi eng katta surilmalardan biri …

+ ## Sabablari

+ ÖzME surilmani asosan nazoratsiz texnogen omillar bilan boğlaydi. Şu 8 km² maydonda 1947-yildan beri kömir şaxta usulida tinimsiz qazib olingan. 1961-yildan boşlab kömirning bir qismi yer ostining özida gazga aylantirila…

+ ÖzME'ga köra, xavf belgilari ança oldin ham sezilgan. 100–130 m çuqurlikda yotgan, qalinligi 5–15 m keladigan kömir qatlamini gazga aylantiriş 1960-yildayoq taxminan 60 gektar yerda surilma keltirib çiqargan: yer usti 45…

+ ## Rivojlanişi

+ ÖzME'ga köra, surilmaning ilk alomatlari 1970-yillar boşida körina boşlagan, eng keskin özgarişlar esa 1973-yildan kuzatilgan. Yer yuzasida katta yoriqlar oçilgan, uy-joy va boşqa binolar zarar körgan, avtomobil yöllari …

+ Surilma Teşiktoş şaharçasini, «Yerostigaz» stansiyasini va Angren şahrining quyi qismini bosib qoliş xavfini tuğdirgan. Eng xatarli ehtimol — Angren GRES'ini suv bilan ta'minlaydigan kanalning tösilib qolişi va buning oq…

+ ## Bartaraf etiş

+ Vaziyatni boşqariş uçun respublika hukumati maxsus qaror qabul qilib, tezkor ekspert-metodik kengaş tuzgan. ÖzME'ga köra, tavsiyalarni muvofiqlaştiriş va amaliy işlarni bajariş Geologiya va mineral resurslar davlat qömit…

+ Surilmani töxtatiş uçun daryo böyiga 3,2 km uzunlikda 120 million kub metr toğ jinsi keltirib yotqizilgan va tayanç vazifasini bajaruvçi damba (kontrfors) barpo etilgan. Ohangaron daryosi uzunligi 6 km li aylanma kanal o…

+ ## Natijasi

+ ÖzME'ga köra, körilgan çoralar natijasida surilma tezligi asta-sekin kamaygan va taxminan 17 yildan söng u töxtaş bosqiçiga ötgan. Bunday katta surilmani barqarorlaştiriş tabiiy ofatlarga qarşi kuraş böyiça jahon tajriba…